براي رئيس‌جمهور ماه نامه‌ يي نوشتم و از او پرسيدم كه آيا آن بالا محوطه ‌هاي توقف ممنوع دارند يا نه. پليس ماشين هونداي مرا جرثقيل‌كش كرده بود و من از اين موضوع ناراحت بودم. برگرداندنش برايم هفتاد و پنج دلار آب مي خورد، به اضافه‌ي بهداشت روان. هيچ دقت كرده ايد كه كاميو¬ن‌هاي جرثقيل‌دار چطور به ماشين‌هاي كوچولوي ظريف گير مي¬دهند؟ هيچ ديده ايد كه يك كرايسلر امپريال را دنبال خودشان بكشانند؟ ‌نه، نديده ايد.
رئيس‌جمهور ماه با احترام بسيار جواب داد كه ماه هيچ رقم محوطه‌ي توقف ممنوع ندارد. و اضافه كرد كه بهداشت روان هم در ماه فقط يك دلارخرج برمي دارد.
خب، من آن هفته واقعا بدجوري به بهداشت روان احتياج داشتم. پس جوابش را نوشتم وگفتم كه فكر كنم بتوانم تا بهار 81 آن جا باشم، البته اگر سفينه‌ي فضايي به وعده‌اش عمل كند، وگفتم چند تا بهداشت روان برايم آماده نگه دارد كه بهشان احتياج دارم، و ديگر اين كه آيا مي¬شد توجه‌اش را به يك قابلمه كباب دنده‌ي با سس قرمز جلب كنم يا نه، چيزي كه اگر دوست داشت مي¬توانستم با كمال مسرت برايش ببرم آن بالا.
رئيس جمهور ماه برايم نوشت كه از داشتن يك قابلمه كباب دنده با سس قرمز خيلي خوشحال

خواهد شد، و اين كه كد پستي‌اش هم اگر لازم باشد 10011000000000 است.
برايش تلگراف زدم كه شش بطر آبجو رولينگ‌ راك مي آورم تا با كباب دنده‌ي سس‌ زده بخورد، و در ضمن از وضعيت آپارتمان‌هاي آن جا هم پرسيدم.
او با يك صفحه كليشه‌ي درخشان جواب داد كه بد است. قيمت آپارتمان سالي تقريباً يك دلار است، خودش هم مي داند كه نرخ بالايي است اما چه كار مي تواند بكند؟ گفت كه اين آپارتمان ها چهارخوابه اند، با سه حمام، كتاب خانه، اتاق بيليارد، سرداب شراب، و ايواني رو به درياي سعادت. گفت كه شايد بتواند در اجاره‌ي آپارتمان برايم تخفيف بگيرد، چون من يكي از دوستان ماه هستم.
از آن لحظه به بعد ماه به نظرم جاي قشنگ و دلپذيري مي آمد. يك دلار را با سفينه‌ي فضايي هري آپ فوند  فرستادم.
روي يك كنده‌ي توخالي شياردار ضربه‌هاي محكمي ¬زدم كه با فركانس ماه تنظيم شده بود، و از او در مورد وضعيت بازار كار، پوشش بيمه‌ي درماني، مزاياي بازنشستگي، معافي مالياتي،‌كارت‌هاي اعتباري، و صورت حساب باشگاه‌هاي كريسمس پرسيدم.
او هم با اشعه‌ي مهتاب پاسخ داد كه افتضاح است، همه‌اش به يك دلار سر مي زند،  و البته اگر آن يك دلار را نداشته باشي از محل نظام توسعه‌ي ماه بزرگ‌تر به تو قرضش مي دهند.
در مورد جنگ و صلح چي؟ اين را از طريق مدارهاي كوچك و پيجيده‌ي ALGOL  كه خودم به كامپيوتر اپلم نصب كرده بودم،‌ پرسيدم.
رئيس جمهور ماه (با استفاده از استعاره‌ي  MIRV’D ) پاسخ داد كه اگر حرفي براي گفتن داشته باشد تنها اين است كه بازي جورچينX  و O تا هرجا كه بشود نوشتش، و تا هرجا كه طرفين بتوانند پيش بروند، ادامه پيدا مي كند.
به وسيله‌ي پرواز جمعي از فرشتگان كه آموزش‌هاي خاص ديده بودند، به او گفتم كه به نظر مي رسد آن بالا بر اوضاع خوب مسلط است، و پرسيدم هيچ شانسي وجود دارد كه رئيس جمهور ما هم بشود، حتا اگر شده به شكل نيمه وقت؟
او هم (با رگباري از سيارك‌هاي ماشين قراضه كه روي سپرهايشان برچسب‌هاي سبز و آبي داشتند) گفت نه، به نظرش مي رسيد رقابت‌هاي انتخاباتي رياست جمهوري ما، نامزدها را اذيت مي كند و بهشان لطمه مي زند. مثلا آنها شروع كرده اند به يكي به دو با يكديگر در مورد روس‌هاي خالي بند و گفتن چيزهاي بدجور احمقانه در مورد ايل و تبار هم. گفت كه فكر نمي كند دیزی گيلسپي  باشد.

[1] Hurry-up fund صندوق مالي بجنب! .م

[1] يك نوع زبان برنامه نويسي كامپيوتري، و نيز ستاره­يي درخشان در كهكشان پرزئوس. .م

[1] نوعي سلاح هسته يي متصل به دنباله ي موش هاي پرتابي بين قاره يي.م

[1] - Gillespi Dizzy نوازنده‌ي ترومپت آمريكايي (1993-1917). خود کلمه­ی به معنای گیج است و دیزی نبودن به معنای گیج نبودن هم هست، اما بازی زبانی بارتلمی در ترجمه چندان درنمی­آید. م

همان‌طور كه بهش گفته بودند، در را هُل داد و اتاق كوچكي ديد كه غير از يك ميز نهار خوري قديمي، يك صندلي راحتي و يك صندلي معمولي، مبلمان ديگري نداشت. روي يكي از ديوارهاي زرد رنگ، دو تا قفسه بود كه سر هم، دوازده تایي بطري و شيشه توش بود.

پيرمردي روي صندلي راحتي نشسته بود و روزنامه مي‌خواند. آلن بدون معطلي كارتي را كه بهش داده بودند، دستش داد. پيرمرد خيلي مودبانه گفت: «بفرماييد بنشينيد آقاي اندرسون. از آشنايتون خوشبختم.»

آلن پرسيد: «واقعيت داره شما معجوني داريد كه...ام... معجزه مي‌كنه؟»

پير مرد پاسخ داد: «آقاي عزيز من تو اين تجارت سهم عظيمي ندارم... من معجون ملين يا معجوني كه باعث بشه دندون در بياد نمي‌فروشم... اما همون‌طور كه هست، متنوعه. فكر نمی‌‌كنم هيچ كدوم از چيـزهائي كه مي‌فروشم اثري فراتر از اينكه بشه دقيقاً معمولي توصيفش كرد، داشته باشه.»

 آلن شروع كرد:«خوب، راستش رو بخوايد...»

پيرمرد دستش را طرف يكي از شيشه‌هاي قفسه برد و بين كلام پسر گفت:«مثلاً همين‌جا. اين معجونيه كه مثل آب بيرنگه، تقريباً بدون طعمِ و وقتي توي قهوه، شير، شراب و هر نوشيدني ديگه‌اي ريخته مي‌شه، اصلاً احساس نمي‌شه. وتوي هيچ نوع كالبد شكافي هم تشخيص داده نمي‌شه.»

آلن كه خيلي ترسيده بود، گفت: «منظورتون اينه كه سمه؟»

پيرمرد با بي‌تفاوتي گفت: «دوست داري اسم‌شو دستكش پاك كن بذار. شايد دستكش هم پاك بكنه. من هيچوقت امتحانش نكردم. ممكنه يكي بگه اين زندگي پاك كنِ. زندگي هم گاهي نياز به پاك شدن داره»

آلن گفت: « نه! من اصلاً از اين جور چيزها نمي‌خوام.»

پيرمرد گفت: « احتمالاً اين هم دقيقاً همين طوره. مي‌دوني قيمتش چنده؟ براي يك قاشق چاي خوري، كه كافي هم هست، پنج هزار دلار مي‌خوام نه كمتر. حتي يك پني هم تخفيف نمي‌دم.»

آلن با نگراني گفت: «اميدوارم همه معجون‌هاتون به اين گروني نباشن.»

پيرمرد گفت: «نه عزيزم. مثلاً اصلاً خوب نيست كه يه شربت عشق اينقدر گرون باشه. جوان‌هائي كه شربت عشق مي‌خوان به ندرت پنج هزار دلار پول دارن. اگه داشتن احتياجي به شربت عشق نداشتن.»

آلن گفت: «خب، خدا رو شكر.»

پيرمرد گفت: «من قضيه رو اينطوري  نگاه مي‌كنم. با يه دونه، مشتري رو راضي نگه دار، وقتي احتياج داشته باشه براي گرفتن بعدي هم مي‌آد. حتي اگه گرون‌تر هم باشه. حتي اگه لازم باشه بخاطرش پس انداز مي‌كنه.»

آلن گفت: «پس شما واقعاً شربت عشق مي‌فروشيد؟»

پيرمرد دستش را براي برداشتن يك شيشه ديگر دراز كرد و گفت: «اگه شربت عشق نمی‌‌فروختم، كه بقيه چيزها رو هم بهت نمي‌گفتم. آدم فقط وقتي توي موقعيتی‌يه كه مجبوره، مي‌تونه تا اين حد اعتماد كنه.»

آلن گفت: «و اين شربت‌ها...م...فقط...فقط...»

پيرمرد گفت:«نه. اثرشون دائميِ و خيلي بيشتر از هيجان‌هاي موقت هم قوی‌یه. اما شامل اون هم مي‌شه. اثرش زياد، موثر و ازليِ.»

آلن سعي مي‌كرد متفكر و بي‌تفاوت به نظر برسد. گفت: «عجب! چقدر جالب.»

پيرمرد گفت: « البته بُعد معنويش را هم در نظر بگير.»

آلن گفت: «بله البته. اينكار رو مي‌كنم.»

پيرمرد گفت: «اين شربت بي‌تفاوتي رو با وقف شدن جايگزين مي‌كنه و بجاي تحقير، تحسين مي‌آره. مقدار خيلي كمي رو به بانوي جوان بده_ تو آب پرتقال، سوپ، يا نوشابه مزه‌ش حس نمي‌شه_ و بعد هر قدر هم شاد و بي‌خيال باشه كاملاً تغيير مي‌كنه. ديگه هيچي نمي‌خواد بجز خلوت و تو.»

آلن گفت: «باورم نمي‌شه! خيلي به مهموني علاقه داره.»

پيرمرد گفت: «ديگه خوشش نمي‌آد. مي‌ترسه توي مهموني‌ها دخترهاي خوشگل ببيني.»

آلن با ذوق پرسيد: «يعني حسود مي‌شه؟ بخاطر من؟»

-بله. مي‌خواد كه همه چيز و همه كسِ تو باشه.

-اون همين الان هم همه كس منه. ولي اعتنا نمي‌كنه.

-اعتنا مي‌كنه. وقتي از اين بخوره. بلافاصله اعتنا مي‌كنه، تو تنها محبوب زندگيش مي‌شي.

آلن داد زد: «معركه ست!»

پيرمرد گفت: «بعد مي‌خواد از همه كارهات سر در بياره. هر چي كه توي روز برات اتفاق مي‌افته رو مي‌خواد بدونه. كلمه به كلمه شو. دلش مي‌خواد بدونه به چي فكر مي‌كني، چرا لبخند مي‌زني، چرا سرحال نيستي.»

آلن فرياد زد: «اين عشقه!»

پيرمرد گفت: «بله. با چه دقتي ازت مراقبت خواهد كرد! هيچوقت نمي‌ذاره خسته بشي، تو جاي نامرتب بشيني، يا غذات آماده نباشه. اگه يه ساعت دير كني، وحشت مي‌كنه. فكر مي‌كنه كشته شدي يا يه پري تو رو ازش دزديده.»

آلن كه از ذوق دست و پايش را گم كرده بود، گفت: «به سختي مي‌تونم دايانا رو اينطوري مجسم كنم.»

پيرمرد گفت: «لازم نيست از قوه تخيل استفاده كني. و به هر حال، چون هميشه حوري هائي هم دور و برمون وجود دارن، اگه به هر ترتيب تو چنگشون هم افتادي، بعدها، دچار لغزش شدي، لزومي نداره نگران بشي. اون تو رو خواهد بخشيد، بالاخره. البته به شدت لطمه مي‌خوره، ولي تو رو خواهد بخشيد... در نهايت.»

آلن با غضب گفت: «همچين چيزي اتفاق نخواهد افتاد.»

پيرمرد گفت: «البته. ولي اگر بيفته هم جاي نگراني نداره.  هيچوقت ازت جدا نمي‌شه. نه! و البته خودش هيچوقت يه ذره هم...كمترين ناراحتي  رو برات به وجود نمي‌آره.»

آلن گفت: «و قيمتش چنده اين معجون خارق العاده؟»

پيرمرد گفت: «اين به اندازه اون دستكش پاك كن، يا همون زندگي پاك كن، اون اسمي كه من بعضي وقت‌ها روش ميذارم، گرون نيست. نه. اون پنج هزار دلاره، بدون يك پني تخفيف. آدم بايد سنش از تو بيشتر باشه كه تو اين كارها بيفته. بايد بخاطرش كلي پول جمع كني.»

آلن گفت: «و شربت عشق؟»

پيرمرد كشو ميز آشپزخانه را باز ‌كرد و بطري كوچكي كه نسبتاً كثيف به نظر مي‌رسيد، درآورد وگفت: «بله اين. اين فقط يه دلاره.»

آلن پيرمرد را نگاه مي‌كرد. پیرمرد  داشت بطري را پر مي‌كرد. گفت: « نمي‌تونم بگم چقدر ازتون ممنونم.»

پيرمرد گفت: «من دوست دارم در حق مشتري‌هام لطف كنم. بعدها برمي‌گردن. زماني كه نسبتاً اوضاع‌شون بهتر شده و مي‌خوان چيزهاي گرون‌تر بخرن. بفرماييد. اثرش رو خودتون خواهيد ديد.»

آلن گفت: «باز هم ممنونم. خدا نگهدار.»

پيرمرد گفت: « به اميد ديدار.»   

سرشار از هیجان، انتظار و کنجکاوی، اما نگران. چرا که روز اول مدرسه بود. یک مایل که از خانه دور شد از پایین تپه ایی گذشت، از گوشه‌ایی پیچید و مدرسه جلویش ظاهر شد. ساختمان زیبایی نداشت. یک طبقه، درب و داغون با سنگ‌های زرد رنگ. میله‌ٔ پرچم بلندی بود که وقتی طناب سیلی محکمی به گوشش می‌زد، صدای زنگ ساعت از آن شنیده می‌شد ، و جز آن چیز دیگری به چشم نمی‌خورد. ولی در هوای آرام آن روز از میله‌ی پرچم هم صدایی در نمی آمد. از وسط جمعیت میان بر زد و از میان میدان فوتبال گذشت .شلپ و چلپ می‌کرد و ملخ‌ها در مسیر او به این طرف و آن طرف جست و خیز می‌کردند.

نگاهی به سمت راستش کرد و متوجه‌ٔ نقطه‌ٔ تاریکی بر روی زمین فوتبال، نزدیک صندلی‌های تیم میزبان شد و یک خاطره مثل برق از ذهنش گذشت. خاطره‌ٔ یک روز بهاری، درست در همان نقطه، روزی که جیم و َسم گوردون با هم شاخ به شاخ شدند و یک جنجال درست و حسابی راه افتاد. َسم دانش آموز هشتم ابتدایی بود، پسری قوی هیکل که یک سال هم رفوزه شده بود. سم لباس تیره‌ایی پوشیده بود ،از لباسش بوی سیگار و روغن  موتور می‌آمد و عصبانیت از سر تا پایش می‌بارید. بی هیچ دلیلی از جیمی که یک سال از او جوانتر و 50 پوند از او سبک‌تر بود، نفرت داشت. َسم همیشه با رفتار نادرست‌اش جیم را می‌آزرد.  آن‌قدر متلک بارش کرد که جیم دیگر نتوانست تحمل کند و قبول کرد بعد از مدرسه دعوا کنند.

بچه‌ها دور تا دور جمع شدند. جیم می‌ترسید اما پسر شجاعی بود. َسم اولین ضربه را که زد جیم توانست آن را دفع کند، ولی در حمله‌ٔ بعدی مشتِ دستِ چپِ َسمِ قُلدر که معلوم نبود از کجا سر در آورده به چانه‌ی جیم برخورد کرد. جیم روی زانوهایش افتاد و َسم روی او پرید و او را زد، دستان لاغر جیم نمی‌توانستند او را از سیلِ حملات حفظ کنند. َسم ایستاد. می‌خواست ضربه‌ٔ بیرحمانهٔ بعدی را به دنده‌های جیم وارد کند که ناگهان صدای مردی هوای صاف و آرام ماه آوریل را لرزاند.

- بچه ها! تمومش کنید.

معلم ورزش، آقای لابل جلو آمد و َسم را کنار کشید و دستور داد که به دفتر مدیر برود. َسم پوزخندی زد و راهش را کشید و رفت. سپس آقای لابل به جیم کمک کرد که بایستد و زخم‌هایی را که به صورت جیم وارد شده بود، برانداز کرد.

آقای لابل: اول برو پیش پرستار، ولی تو هم باید بری دفتر مدیر.

- چشم آقا.

آقای لابل موهای سفید و کوتاهی داشت. به جیم دستمال کاغذی داد تا خون و اشک‌هایش را پاک کند. لحظه‌ای صبر کرد و گفت: جوانک، یه چیزی می‌خوام بهت بگم که آویزه‌ی گوشت کنی. می‌دونی بزرگترین فرق بین یه بچه و آدم بزرگ چیه؟

- نمی دونم.

- اینه که بفهمی چه موقع  دعوا کنی و چه موقع راهت رو بکشی و بری. فهمیدی؟

جیم سری تکان داد.

خب، الان برو پیش پرستار تا به  زخم‌هات نگاهی بندازه.

جیم داشت ناراحت به سمت در می رفت که آقای لابل گفت: جیم؟

جیم برگشت وگفت: بله آقا؟

آقای لابل با انگشت به جیم اشاره کرد و گفت: وقتی داری دعوا می‌کنی بهتره مراقب ضربه‌های سمت چپ باشی وگرنه حسابی دندون‌هات درب و داغون می‌شه.

- چشم حتما.

در اولین روز مدرسه، جیم مشغول قدم زدن بر روی چمن‌های نمناک همان زمین فوتبال بود. کیفش را به دوش دیگرش انداخت و در این فکر بود که صحبت‌های آقای لابل چقدر توانسته ذهنیت و نگاه او را به زندگی تغییر دهد.

به مدرسه نزدیک‌تر شده و از اتوبوس‌ها هم گذشته بود. همه جا زرد شده بود. جیم به دانش آموزان و معلمان و مادر پدر‌های بی‌تاب و نگرانی که در مسیرعبور و مرور ماشین‌ها ایستاده بودند، نگاه می‌کرد. به بعضی بچه‌ها سلام کرد ولی هنوز غرق خیالات خودش بود، به کلاس درسی که در همان نزدیکی بود نگاه کرد،کلاس ریاضی آقای کارتر.

جیم از ریاضی نفرت داشت. بر خلاف آن که همیشه تکالیفش را انجام می‌داد و برای امتحانات هم بسیار تلاش می‌کرد ولی هیچ وقت نتوانسته بود نمره‌ای بالاتر از c مثبت بگیرد.

یاد یکی از کلاس‌های درس آقای کارتر افتاد. اوایل ترم بود. معلم داشت برگه‌های تصحیح شده را پخش می‌کرد. جیم c منفی گرفته بود. بعد از آن همه تلاش بی‌نتیجه، مایوس و دلسرد شد. آقای کارتر بدجوری به چشمان جیم زل زده بود و بعد کلاس هم گفته بود که توی کلاس بماند.

آقای کارتر: جیم مشکلی داری؟

جیم: هر کاری می‌کنم نمی‌تونم نمرهٔ خوبی بگیرم. سر جلسه امتحان گیج می‌شم و می‌ترسم.

آقای کارتر تعدادی کاغذ از میزش بیرون آورد و چندتایی اسم نوشت و با ملایمت گفت: جیم، بهتره که معلم خصوصی بگیری. بنظرم بتونه کمک بزرگی بهت بکنه.

جیم  گفت: چشم آقا.

جیم نفس عمیقی کشید و اعتراف کرد: آقای کارتر، راستش، من اصلا از ریاضی خوشم نمی‌آد. هیچ وقت هم علاقه‌ایی نسبت بهش پیدا نمی‌کنم. اینو مطمئنم.

آقای کارتر خندید و گفت: ریاضی دوست نداری؟

جیم سرش را تکان داد.

- خب جیم، بهتره یه چیزی رو بدونی، من نمی‌خوام مجبورت کنم از ریاضی خوشت بیاد. قصدش رو هم ندارم. فقط می‌خوام بهتون اینو یاد بدم که چه جوری می‌شه از چیزی که می‌خونید لذت ببرید.

و این جمله را یکبار دیگر تکرار کرد.

جیم سرش را تکان داد و به فکر فرو رفت. یادداشت معلم را به خانه برد و تصمیم گرفته شد که یک معلم خصوصی برای جیم بگیرند. نمره‌ٔ جیم آن چنان پیشرفت نکرد. اما توانست که B منفی بگیرد. برای جیم دیگر نمره مهم نبود بلکه گفته‌های معلمش ارزش داشت.

در اولین روز مدرسه، هنگام عبور از در مدرسه‌ٔ توماس جفرُسن به این فکر می‌کرد که صحبت معلم ریاضیاتش و آقای لابل چقدر ذهنیت و طرز فکر او را تغییر داده است.

جیم از سالن‌های خنک مدرسه عبور می‌کرد، بوی رنگ نوی مدرسه، عطر دختر خانم‌ها و بوی غیر عادی آزمایشگاه زیست به مشامش می‌رسید. کمی از آبخوری‌ آب خورد و به سمت کلاس خودش رفت. در این حال با گذشتن از کلاسی، خاطره‌ای دیگر به ذهنش خطور کرد. کلاس درسِ انگلیسیِ خانم پی بادی.

خانمِ پیر و سخت گیری بود. بچه ها اسمش را گذاشته بودند«جادوگرِ پیر»، بخاطر این که همیشه می‌فهمید کدام یک از بچه‌ها واقعا از روی تکلیفش می‌خواند و کدامیک در حال تقلب است.

جیم یاد آن روزی افتاد که خانم پی بادی تعطیلات تابستان را بعنوان موضوع انشا مشخص کرده بود.

خانم پی بادی: تا جایی که می تونید تو انشاتون خلاقیت نشون بدید.

آن شب جیم کنار میز تحریرش نشسته بود و ناراحت به ورقه‌ٔ کاغذ سفید جلویش نگاه می‌کرد .نمی‌خواست انشا خنده داری بنویسد. یک بار مشغول بازی کردن با سگش بوده، پارک آبی رفته، دو هفته پیک نیک، و تکالیف معمول. عجب تعطیلات خسته کننده‌ای... جیم از پایان تعطیلات و بازگشت به مدرسه خوشحال بود. موضوع اصلی را عوض کرد و در مورد آنچه که خودش می‌خواست نوشت. اسمش را نمی‌توان گذاشت انشا ولی داستان کوتاهی شد. افسانه‌ای علمی بود. در مورد سیاره‌ی دوری که در آنجا همیشه فصلِ بهار است و ساکنان غریبش روزی 24 ساعت کار می‌کنند و تعطیلات هم ندارند.

صبح روز بعد، جیم داستانش را تحویل داد. اما شب بعدش تا ساعت 3 صبح خودش را سرزنش می‌کرد که چرا موضوع انشا را عوض کرده است. «کاش همون موضوع قبلی را می نوشتم.» انگلیسی، کلاس مورد علاقهٔ جیم بود.«ممکنه هنوز هم برای جبرانش وقت داشته باشم.»

فکر کرد که شاید بتواند از خانم پی بادی عذر خواهی کند و در مورد همان موضوع اصلی بنویسد.

اما وقتی که فردا صبح به مدرسه رفت، فهمید که خانم پی بادی آن‌ها را خوانده و حتی صحیح هم کرده است. وقتی خانم معلم با نگاهِ جدیِ همیشگی اش به او نگاه ‌کرد، آرزو کرد که ای کاش آن روز مریض بود و در خانه  می‌ماند و به مدرسه   نمی آمد.

خانم معلم: الان می خوام انشاهای شما را پس بدم، اما اول می‌خوام چیزی بگم. وقتی قراره چیزی بنویسید و دیگران هم اون رو بخونند، انتقاد پذیر باشید، حتی اگر خیلی هم نظرات تندی باشن. یادتون  باشه نظر اونا  فقط  یه نظره، نه چیز دیگه. منظورم رو که می فهمید؟... در ضمن من هم می‌خوام از شما یه گلایه ای   کنم.

جیم مطمئن شد که در مخمصه افتاده است و از خجالت سرخ شد. ترس در چهره اش معلوم بود. به زمین نگاه می‌کرد.

خانم پی بادی: تقریبا همهٔ بچه‌های کلاس در مورد تعطیلات تابستان نوشتن.

جیم با خودش فکر می‌کرد : می‌دونم، حتما این دفعه نمرهٔF  می‌گیرم.

خانم معلم: اما انگار یک نفر از موضوع زیاد خوشش نیومده.

جیم سرش را آن قدر بلند کرد که تنها بتواند چشمان خیرهٔ خانم معلم را ببیند.

خانم پی بادی به بقیه کلاس نگاه کرد و گفت: مثل این که همه‌تون تُو خواب انشا نوشتین. مطمئنم که موضوع را جدی نگرفتید و هیچ کدوم بیشتر از 10 دقیقه هم برای اون وقت نذاشتید. فقط یکی جرات کرده همون‌طوری که من همیشه گفتم خیال پردازی کنه. جیم مارتین تنها کسی‌یه که A گرفته، از اون می‌خوام بیاد اینجا و داستانش رو بخونه. نوشتهٔ جیم می‌تونه الگویی باشه تا آزاد فکر کنید و خلاق باشید.

خانم پی بادی با لحنی خشن ادامه داد: اما جیم باید بیشتر به دیکته و دستور زبان توجه کنه.

تمام بچه‌های کلاس جیم را تشویق کردند و جیم پیروزمندانه به جلوی کلاس رفت. مثل این که از قلهٔ کوه اورست بالا می‌رفت یا اینکه نفر اولی‌ست که پا روی کرهٔ ماه گذاشته.

جیم به کلاس درس نزدیک شد. کیفش را از روی دوشش برداشت و در آخرین ردیف کلاس نشست. فهمید که تعداد زیادی از بچه ها هم احساس هیجان، انتظار و کنجکاوی دارند .بعضی هم مثل خود جیم در این روزِ واقعا گرمِ تابستانیِ ماه سپتامبر، نگرانند.

صدای زنگ آمد و کلاس ساکت شد. سکوت کلاس را تنها  بهم خوردن ورقه ها و خودکارها و ترق و تروق چفت کیف ها به هم می‌زد.

بچه ها به میز معلم نگاه می‌کردند.

سکوت همه جا را فرا گرفته بود...

جیم نفس عمیقی کشید و ایستاد. رفت جلو و ماژیک را برداشت و روی تخته وایت ُبرد نوشت: آقای جیم مارتین،کلاس سال 8 ام انگلیسی.

و پایین آن ساعاتی را نوشت که در دفتر مدرسه بود و  به مشکلات بچه‌ها رسیدگی می‌کرد.

رو به کلاس برگشت و گفت:صبح بخیر.

جیم در اولین روز مدرسه و تدریس بود. با لبخندی به شاگردانش نگاه کرد. چقدر عجیب است .در مدرسه‌ایی که خود او سال‌های متوالی دانش آموز بوده و چیزهای زیادی یاد گرفته، اکنون در ابتدای اولین روز کاری است و یاد خاطرات گذشته‌اش می‌افتد: فهمیدن آنکه چه موقعی دعوا کند و چه زمانی بی‌خیال شود …و این که همیشه مراقب ضربه های سمت چپ باشد… که چه‌جوری از خواندن ریاضی لذت ببرد… و آنکه همیشه برای خودش فکر کند و خلاق باشد... اما دیکته و دستور زبان را هم از یاد نبرد…

جیم برنامهٔ درسی و لیست کلاس را از کیفش بیرون آورد و بچه ها را تک تک صدا زد. و دوباره به یاد آقای لابل و آقای کارتر و خانم پی بادی و سایر معلم‌های این مدرسه و مدارسی که جیم در طول زندگیش با آن ها سر و کار داشته افتاد و می‌دانست که او هم مثل همه دنبال ایجاد تغییر بوده است.                                                 

جن و پری: نقد چاپ نشده‌ای از داستان «آنیوتا» نوشته‌ی «آنتوان چخوف» همراه ترجمه‌ی داستان توسط «احمد گلشیری» به مناسبت یکسالگی سایت برایمان فرستاده شده که پس از داستان آن را می‌خوانید.

--- 

 استپان‌ كلوچكف‌، دانشجوي‌ سال‌ سوم‌، توي‌ ارزان‌ترين‌ اتاق‌ يك‌مجتمع‌ بزرگ‌ آپارتماني‌ مبله‌ مي‌رفت‌ و مي‌آمد و سرگرم‌ حاضر كردن‌درس‌ آناتومي‌ بود. دهانش‌ خشك‌ شده‌ بود و پيشاني‌اش‌ از فرط تلاش‌بي‌وقفه‌ براي‌ به‌ خاطر سپردن‌ مطالب‌ به‌ عرق‌ افتاده‌ بود.

هم‌اتاقش‌، آنيوتا، دختري‌ بيست‌ و پنج‌ساله‌، سبزه‌، ريزاندام‌،لاغر، رنگپريده‌ با چشمان‌ خاكستري‌ روشن‌، جلو پنجره‌اي‌ نشسته‌ بودكه‌ شيشه‌هايش‌ را نقش‌ و نگار شبنم‌هاي‌ يخزده‌ پوشانده‌ بود. پشتش‌را خم‌ كرده‌ بود و با نخ‌ قرمز يقه‌ پيراهن‌ مردي‌ را برودري‌دوزي‌مي‌كرد. در كارش‌ عجله‌اي‌ نشان‌ نمي‌داد. ساعت‌ ديواري‌ راهروخواب‌آلود دو ضربه‌ نواخت‌. با وجود اين‌، اتاق‌ را براي‌ صبح‌ سر وسامان‌ نداده‌ بودند، لباس‌هاي‌ خواب‌ مچاله‌ شده‌ بود; بالش‌ها،كتاب‌ها و لباس‌ها همه‌ جا پر و پخش‌ بود. روي‌ سطل‌ بزرگ‌ پسابي‌ كه‌لبالب‌ از كف‌ صابون‌ بود، ته‌سيگارهاي‌ زيادي‌ شناور بود و آت‌ وآشغال‌هاي‌ كف‌ اتاق‌ گويي‌ به‌عمد روي‌ هم‌ تلنبار شده‌ بود.

كلوچكف‌ تكرار كرد: «ريه‌ راست‌ از سه‌ قسمت‌ تشكيل‌ شده‌...حدود آن‌: قسمت‌ قدامي‌، در جداره‌ داخلي‌ قفسه‌ صدري‌، به‌ دنده‌چهارم‌ يا پنجم‌ مي‌رسد; از پهلو به‌ دنده‌ چهارم‌ و از پشت‌ به‌ استخوان‌كتف‌... .»

كلوچكف‌ چشمانش‌ را به‌ سقف‌ دوخت‌ و سعي‌ كرد آنچه‌ راخوانده‌ مجسم‌ كند، و چون‌ نتوانست‌ تصوير روشني‌ پيش‌ نظر بياورد،دستش‌ را بالا آورد تا از روي‌ جليقه‌ دنده‌هاي‌ فوقاني‌اش‌ را لمس‌ كند.

گفت‌: «اين‌ دنده‌ها حال‌ كليدهاي‌ پيانو را دارند. آدم‌ اگر مي‌خواهدگيج‌ نشود بايد به‌ نحوي‌ دانه‌دانه‌شان‌ را بشناسد. براي‌ اين‌ كار يا بايداسكلت‌ دم‌ دست‌ آدم‌ باشد يا يك‌ بدن‌ زنده‌... آهاي‌، آنيوتا، بگذارببينم‌ اوضاع‌ از چه‌ قرار است‌.»

آنيوتا دوختني‌اش‌ را زمين‌ گذاشت‌، بلوزش‌ را درآورد و خودش‌ راراست‌ گرفت‌. كلوچكف‌ اخم‌ كرد، روبه‌رويش‌ نشست‌ و شروع‌ به‌شمردن‌ دنده‌ها كرد.

«اوهوم‌... دنده‌ اول‌ را نمي‌شود پيدا كرد، پشت‌ استخوان‌ كتف‌است‌ ... اين‌ يكي‌ حتما دنده‌ دوم‌ است‌ ... آره‌... اين‌ سومي‌ است‌...اين‌ چهارمي‌ است‌... اوهوم‌!... آره‌... چرا وول‌ مي‌خوري‌؟»

«آخر، انگشت‌هاتان‌ يخ‌ كرده‌!»

«آرام‌ بايست‌... نترس‌، نمي‌ميري‌. جم‌ نخور. اين‌ حتما دنده‌ سوم‌است‌، پس‌... اين‌ يكي‌ چهارمي‌ است‌... چقدر پوست‌ و استخواني‌،اما آدم‌ نمي‌تواند دنده‌هايت‌ را پيدا كند. اين‌ دومي‌ است‌... اين‌ سومي‌است‌... انگار قاطي‌ شد... درست‌ معلوم‌ نيست‌... بايد بكشم‌شان‌...قلم‌ من‌ كجاست‌؟»

كلوچكف‌ قلمش‌ را برداشت‌ و روي‌ سينه‌ آنيوتا خطوطي‌ موازي‌هم‌، در امتداد دنده‌ها، كشيد.

 «عالي‌ است‌. حالا كار ساده‌ مي‌شود... مي‌شود فهميد جاي‌هركدام‌ كجاست‌. پاشو بايست‌!»

آنيوتا از جا بلند شد و چانه‌اش‌ را بالا برد. كلوچكف‌ شروع‌ كرد، باكشيدن‌ خط، جاي‌ دنده‌ها را مشخص‌ كند. چنان‌ غرق‌ كار بود كه‌ پي‌نبرد لب‌ها، بيني‌ و انگشتان‌ آنيوتا از سرما دارد كبود مي‌شود. آنيوتامي‌لرزيد و در عين‌ حال‌ مي‌ترسيد كه‌ دانشجو به‌ صرافت‌ بيفتد و كار رانيمه‌تمام‌ بگذارد و بعد، احتمالا، در امتحان‌ مردود شود.

كلوچكف‌ كه‌ كارش‌ تمام‌ شد، گفت‌: «حالا كاملا مشخص‌ است‌.همين‌طور بنشين‌ تا خطوط پاك‌ نشود، و من‌ هم‌ خوب‌ حاليم‌ بشود.»

 و دانشجو باز شروع‌ كرد توي‌ اتاق‌ قدم‌ بزند و پيش‌ خود مطالب‌ راتكرار كند. آنيوتا، با آن‌ خطوط سياه‌ روي‌ سينه‌، حال‌ آدمي‌ را پيداكرده‌ بود كه‌ خال‌ كوبيده‌ باشد. كز كرده‌ بود، از سرما مي‌لرزيد و توي‌فكر بود. معمولا خيلي‌ كم‌ حرف‌ مي‌زد، هميشه‌ ساكت‌ بود و توي‌فكر بود...

 در طول‌ شش‌ هفت‌ سال‌ سرگرداني‌ و، از يك‌ اتاق‌ مبله‌ به‌ اتاق‌ مبله‌ديگر رفتن‌، با پنج‌ دانشجو مثل‌ كلوچكف‌، آشنا شده‌ بود. هر پنج‌ نفردرس‌شان‌ را تمام‌ كرده‌ بودند و وارد جامعه‌ شده‌ بودند; و البته‌، مثل‌آدم‌هاي‌ محترم‌ مدت‌ها پيش‌ فراموشش‌ كرده‌ بودند. يكي‌ از آن‌هاتوي‌ پاريس‌ زندگي‌ مي‌كرد; دو نفر پزشك‌ شده‌ بودند; چهارمي‌ نقاش‌بود; و پنجمي‌ گفته‌ مي‌شد كه‌ استاد دانشگاه‌ شده‌ است‌. كلوچكف‌دانشجوي‌ ششم‌ بود... چيزي‌ نمي‌گذشت‌ كه‌ او هم‌ درسش‌ را تمام‌مي‌كرد و وارد جامعه‌ مي‌شد. بي‌ترديد، آينده‌ درخشاني‌ در انتظارش‌بود و احتمالا انسان‌ بزرگي‌ مي‌شد. اما با اين‌ وضع‌ كه‌ نمي‌شد زندگي‌كرد; كلوچكف‌ نه‌ توتون‌ داشت‌ و نه‌ چاي‌، و فقط چهار حبه‌ قندبرايش‌ مانده‌ بود. آنيوتا بايد عجله‌ مي‌كرد و برودري‌دوزي‌اش‌ را به‌آخر مي‌رساند، مي‌برد به‌ دست‌ زني‌ مي‌داد كه‌ سفارش‌ آن‌ را داده‌ بودو آن‌وقت‌ با يك‌ ربع‌ روبلي‌ كه‌ مي‌گرفت‌ چاي‌ و توتون‌ مي‌خريد.

صدايي‌ از پشت‌ در گفت‌: «مي‌شود بيايم‌ تو؟»

 آنيوتا به‌سرعت‌ يك‌ شال‌ پشمي‌ روي‌ شانه‌هايش‌ انداخت‌.فتيسف‌ نقاش‌ پا به‌ اتاق‌ گذاشت‌.

 فتيسف‌ مثل‌ حيواني‌ وحشي‌، همان‌طور كه‌ با آن‌ طره‌هاي‌ بلندموها كه‌ تا روي‌ ابروها ريخته‌ بود، خيره‌ نگاه‌ مي‌كرد، خطاب‌ به‌كلوچكف‌ گفت‌: «آمده‌ام‌ لطفي‌ در حقم‌ بكني‌. آره‌، لطفي‌ در حقم‌بكني‌ و آنيوتا را يكي‌ دو ساعت‌ در اختيارم‌ بگذاري‌. آخر، دارم‌ تابلومي‌كشم‌ و بدون‌ مدل‌ كارم‌ پيش‌ نمي‌رود.»

كلوچكف‌ موافقت‌ كرد: «البته‌، با كمال‌ ميل‌، آنيوتا، بيا برو.»

آنيوتا زير لب‌ آرام‌ گفت‌: «كارهايي‌ كه‌ زمين‌ مانده‌ چه‌ مي‌شود؟»

 مزخرف‌ نگو! اين‌ بابا كاري‌ كه‌ با تو دارد به‌خاطر هنر است‌، نه‌به‌خاطر چيزهاي‌ پيش‌ پا افتاده‌. حالا كه‌ مي‌تواني‌ چرا كمكش‌نمي‌كني‌؟»

 آنيوتا شروع‌ كرد به‌ لباس‌ پوشيدن‌.

 كلوچكف‌ گفت‌: «حالا اين‌ تابلو چي‌ هست‌؟»

 «سايكي‌ است‌، موضوع‌ جالبي‌ است‌. اما، راستش‌، پيش‌ نمي‌ره‌.به‌ مدل‌هاي‌ مختلفي‌ نياز دارم‌. ديروز يك‌ مدل‌ داشتم‌ كه‌ پاهاش‌ آبي‌بود. پرسيدم‌: ,چرا پاهات‌ آبي‌ان‌؟، و او گفت‌، ,از جوراب‌هايم‌ رنگي‌شده‌اند.، تو هنوز داري‌ خرخواني‌ مي‌كني‌! خيلي‌ خوشبختي‌! چه‌حوصله‌اي‌ داري‌!»

 «طب‌ كاري‌ است‌ كه‌ آدم‌ بدون‌ خرخواني‌ نتيجه‌ نمي‌گيرد.»

 «اوهوم‌... عذر مي‌خواهم‌، كلوچكف‌، تو راستي‌راستي‌ مثل‌ خوك‌زندگي‌ مي‌كني‌! توي‌ آشغالداني‌ داري‌ دست‌ و پا مي‌زني‌!»

 «منظورت‌ چيست‌! من‌ چاره‌اي‌ ندارم‌... ماهي‌ دوازده‌ روبل‌ كه‌پدرم‌ بيش‌تر برايم‌ نمي‌فرستد، و با اين‌ مبلغ‌ هم‌ نمي‌شود خوب‌زندگي‌ كرد.»

نقاش‌، كه‌ با احساس‌ انزجار ابرو در هم‌ كرده‌ بود، گفت‌: >خوب‌،آره‌... آره‌... اما با وجود اين‌ تو بهتر هم‌ مي‌تواني‌ زندگي‌ كني‌. آدم‌تحصيل‌كرده‌ وظيفه‌ دارد كه‌ خوش‌سليقه‌ باشد، عاشق‌ زيبايي‌ باشد،غير از اين‌ است‌؟ آن‌وقت‌ اين‌جا معلوم‌ نيست‌ چه‌ جاي‌ لجن‌مالي‌است‌! اين‌ تختخواب‌، اين‌ سطل‌ پساب‌، اين‌ كثافت‌ها... آن‌ ظرف‌هاي‌نشسته‌... گندش‌ را بالا آورده‌اي‌!»

دانشجو با حال‌ گيج‌ و منگ‌ گفت‌: «راست‌ مي‌گويي‌، اما آخر آنيوتاامروز دستش‌ نرسيده‌ تميزكاري‌ كند; صبح‌ تا حالا دستش‌ بند بوده‌.»

پس‌ از رفتن‌ نقاش‌ و آنيوتا، كلوچكف‌ روي‌ كاناپه‌ دراز كشيد وهمان‌طور درازكش‌ شروع‌ به‌ حاضر كردن‌ درس‌ كرد; سپس‌ تصادفاخوابش‌ برد، ساعتي‌ بعد كه‌ بيدار شد سرش‌ را روي‌ مشت‌هايش‌گذاشت‌ و با حالي‌ اندوهگين‌ توي‌ فكر فرو رفت‌. به‌ ياد حرف‌ نقاش‌افتاد كه‌ گفته‌ بود آدم‌ تحصيل‌كرده‌ وظيفه‌ دارد خوش‌سليقه‌ باشد ودور و اطرافش‌ به‌راستي‌ برايش‌ مهوع‌ و مشمئزكننده‌ بود. آينده‌اش‌ را،همان‌طور كه‌ در ذهنش‌ بود، در نظر آورد. به‌ ياد زماني‌ افتاد كه‌، دراتاق‌ مشاوره‌، بيمارانش‌ را مي‌بيند و در اتاق‌ ناهارخوري‌ بزرگي‌ درمصاحبت‌ همسرش‌، كه‌ خانمي‌ به‌ تمام‌ معناست‌، چاي‌ مي‌نوشد. وحالا اين‌ سطل‌ پساب‌ كه‌ ته‌ سيگارها تويش‌ شناور بود حالش‌ را به‌ هم‌مي‌زد. آنيوتا هم‌ پيش‌ نظرش‌ آمد، چهره‌اي‌ بي‌نمك‌، نامرتب‌،ترحم‌انگيز... و عزمش‌ را جزم‌ كرد كه‌، به‌ هر قيمتي‌ هست‌، بي‌درنگ‌از او جدا شود.

 وقتي‌ آنيوتا از خانه‌ نقاش‌ برگشت‌ و كتش‌ را درآورد، كلوچكف‌ ازجايش‌ بلند شد و به‌طور جدي‌ گفت‌:

 «نگاه‌ كن‌، دختر خوب‌... بگير بنشين‌ و گوش‌ بده‌ چه‌ مي‌گويم‌. مابايد جدا بشويم‌! راستش‌، من‌ ديگر نمي‌خواهم‌ با تو زندگي‌ كنم‌.»

 آنيوتا خسته‌ و كوفته‌ از خانه‌ نقاش‌ برگشته‌ بود. در آن‌جا در نقش‌مدل‌ آن‌قدر روي‌ پا ايستاده‌ بود كه‌ رنگ‌ به‌ چهره‌اش‌ نمانده‌ بود،چشمانش‌ گود افتاده‌ بود و چانه‌ نوك‌درازش‌ درازتر شده‌ بود. درجواب‌ حرف‌هاي‌ دانشجو چيزي‌ نگفت‌، فقط لب‌هايش‌ شروع‌ به‌لرزيدن‌ كرد.

 دانشجو گفت‌: «به‌ هر حال‌، ما هرچه‌ زودتر بايد از هم‌ جدا بشويم‌.تو دختر خوب‌ و نازي‌ هستي‌; بي‌عقل‌ نيستي‌، درك‌ مي‌كني‌... .»

آنيوتا كتش‌ را پوشيد و بي‌آن‌كه‌ حرفي‌ بزند برودري‌دوزي‌اش‌ راتوي‌ كاغذ پيچيد، سوزن‌ و نخ‌هايش‌ را برداشت‌. سپس‌، توي‌ طاقچه‌پنجره‌، چشمش‌ به‌ چهار حبه‌ قندي‌ افتاد كه‌ لاي‌ كاغذ پيچيده‌ شده‌بود، آن‌ را هم‌ برداشت‌ و كنار كتاب‌ها روي‌ ميز گذاشت‌.

با لحني‌ آرام‌ و همان‌طور كه‌ رويش‌ را برمي‌گرداند تا اشك‌هايش‌ديده‌ نشود، گفت‌: «اين‌ هم‌... قندهاتان‌... .»

 كلوچكف‌ پرسيد: «حالا چرا اشك‌ مي‌ريزي‌؟»

 با ناراحتي‌ توي‌ اتاق‌ قدم‌ مي‌زد، سپس‌ گفت‌:

 «تو راستي‌راستي‌ دختر عجيبي‌ هستي‌... راستش‌، ما بايد از هم‌جدا بشويم‌. براي‌ هميشه‌ كه‌ نمي‌توانيم‌ با هم‌ زندگي‌ كنيم‌.»

دختر چيزهايش‌ را جمع‌ كرد و سرش‌ را برگرداند تا خداحافظي‌كند. كلوچكف‌ دلش‌ به‌ حال‌ او سوخت‌. پيش‌ خود فكر كرد: «چطوراست‌ يك‌ هفته‌ ديگر هم‌ بگذارم‌ بماند؟ ممكن‌ است‌ خودش‌ بخواهدبماند و آخر هفته‌ مي‌گويم‌ برود.» و خشمگين‌ از اين‌كه‌ ضعف‌ نشان‌داده‌ بود، با خشونت‌ داد زد:

«بيا، چرا همين‌طور آن‌جا ايستاده‌اي‌؟ اگر مي‌خواهي‌ بروي‌ برو واگر دلت‌ نمي‌خواهد، كتت‌ را در بياور و بمان‌! مي‌تواني‌ بماني‌!»آنيوتا آرام‌ و دزدانه‌ كتش‌ را درآورد، بعد بيني‌اش‌ را هم‌ دزدانه‌گرفت‌ و، بي‌آن‌كه‌ سروصدا كند، سر جاي‌ هميشگي‌اش‌، روي‌چهارپايه‌ كنار پنجره‌، نشست‌.

دانشجو كتاب‌ درسي‌اش‌ را برداشت‌ و شروع‌ كرد ازين‌ گوشه‌ اتاق‌به‌ آن‌ گوشه‌ برود و بيايد. گفت‌: «ريه‌ راست‌ از سه‌ قسمت‌ تشكيل‌شده‌: قسمت‌ قدامي‌، در جداره‌ داخلي‌ قفسه‌ صدري‌، تا دنده‌ چهارم‌يا پنجم‌ مي‌رسد... .»

توي‌ راهرو يك‌ نفر نعره‌ مي‌زد: >گريگوري‌، اين‌ سماور كه‌ بي‌آب‌مانده‌!»

***

نقد «آنيوتا»

نقدی از: رناتو پيگيولي

در داستان‌ « آنيوتا » ابتدا با يك‌ دانشجو و خدمتكاري‌ معمولي‌ روبه‌رومي‌شويم‌ كه‌ ، در اتاقي‌ نه‌ چندان‌ ، مبله‌ فقر و عشق‌ را با هم‌ قسمت‌مي‌كنند . با اين‌ همه‌ ، ما در همان‌ ابتداي‌ داستان‌ اين‌ دو را در موقعيتي‌غيرمعمول‌ مي‌بينيم‌ . دانشجو خود را براي‌ يكي‌ از امتحانات‌ رشته‌پزشكي‌ آماده‌ مي‌كند . او براي‌ آن‌كه‌ درس‌ آناتومي‌ را به‌خوبي‌ فرا گيرداز آنيوتا مي‌خواهد بلوزش‌ را در بياورد و شروع‌ به‌ شمردن‌ دنده‌هامي‌كند . مدتي‌ بعد يكي‌ از دوستانش‌ سر مي‌رسد . او، كه‌ دانشجوي‌رشته‌ هنر است‌، مي‌خواهد آنيوتا را همراه‌ خود ببرد؛ چون‌ مشغول‌كشيدن‌ يك‌ تابلو نقاشي‌ است‌ و به‌ مدل‌ نياز دارد . دانشجوي‌ رشته‌هنر، كه‌ ظاهرا آدم‌ خوش‌سليقه‌اي‌ است‌، دوستش‌ را به‌ خاطرشلختگي‌ و اتاق‌ ريخته‌پاشيده‌اش‌ سرزنش‌ مي‌كند . دانشجوي‌ رشته‌طب‌ در غياب‌ آنيوتا تصميم‌ مي‌گيرد كه‌ از آنيوتا جدا شود و تنهازندگي‌ كند و هنگامي‌ كه‌ آنيوتا به‌ خانه‌ بر مي‌گردد موضوع‌ را با او درميان‌ مي‌گذارد و از او مي‌خواهد كه‌ جاي‌ ديگري‌ براي‌ خود پيدا كند .

در اين‌جا شگرد چندصدايي‌ چخوف‌ به‌گونه‌اي‌ منفي‌ عمل‌مي‌كند ; بدين‌ معني‌ كه‌ صحبت‌ها و انديشه‌هاي‌ دانشجو نمي‌تواندسكوت‌ دختر را بشكند . آنيوتا تنها شخصيت‌ ساكت‌ و منفعل‌ داستان‌است‌ و ، همچون‌ گوسفند قرباني‌، با سكوتي‌ حاكي‌ از تسليم‌ و رضاعكس‌العملي‌ نشان‌ نمي‌دهد . نويسنده‌ خود سكوت‌ خويش‌ را به‌سكوت‌ آنيوتا مي‌افزايد و وانمود مي‌كند كه‌ از بيرون‌ به‌ او مي‌نگردد واين‌ حركت‌ دقيقٹ همان‌ حركت‌ دو شخصيت‌ ديگر داستان‌ است‌ .بدين‌ ترتيب‌ تمام‌ اشاره‌هايي‌ كه‌ به‌ آنيوتا مي‌شود در عين‌ حال‌ كه‌بروني‌ و عيني‌ است‌، سراسر نمادگونه‌ است‌ . اين‌ نوع‌ نمادگرايي‌تلويحي‌ و، در واقع‌، خنثي‌ در داستان‌هاي‌ اواخر دوران‌ خلاقيت‌چخوف‌ اهميت‌ زيادي‌ پيدا مي‌كند و در اين‌ داستان‌ نيز نه‌ تنها درسكوت‌ آنيوتا بلكه‌ در بي‌اعتنايي‌ موازي‌ دو دانشجو بيان‌ خود رامي‌يابد ; چرا كه‌ هر دو دانشجو ـ هرچند هر كدام‌ با هدفي‌ متفاوت‌ ـرفتارشان‌ با دختر به‌ گونه‌اي‌ است‌ كه‌ گويي‌ او نمونه‌ تشريحي‌ است‌ .

در اين‌ داستان‌ ديدگاه‌ عشق‌ ظاهري‌ به‌كلي‌ ناديده‌ گرفته‌ مي‌شود .چخوف‌ با طنزي‌ نامحسوس‌ و نافذ تن‌ آنيوتا را در خدمت‌ مقاصدبزرگ‌تر هنر و دانش‌ قرار مي‌دهد . آنيوتا، در واقع‌، هم‌ تن‌ و هم‌ روح‌خود را در خدمت‌ خودخواهي‌ كوركورانه‌ دو انساني‌ قرار مي‌دهد كه‌او را موجودي‌ پست‌تر مي‌پندارند در حالي‌ كه‌ او از نظر اخلاقي‌ بسياربرتر از آنهاست‌ .

دانشجوي‌ رشته‌ طب‌ در جايي‌ مي‌گويد :

اين‌ دنده‌ها حال‌ كليدهاي‌ پيانو را دارند . آدم‌ اگرمي‌خواهد گيج‌ نشود بايد به‌ نحوي‌ دانه‌دانه‌شان‌ رابشناسد . براي‌ اين‌ كار يا بايد اسكلت‌ دم‌ دست‌ آدم‌باشد يا يك‌ بدن‌ زنده‌ ... .

با اين‌ همه‌، او در دنياي‌ واقعيت‌ رفتارش‌ با آنيوتا همچون‌ رفتار بايك‌ جسد تشريحي‌ است‌ . رفتار دانشجوي‌ رشته‌ هنر از اين‌ هم‌ سردتراست‌ ; چون‌ او آنيوتا را نه‌ زنده‌ مي‌داند و نه‌ مرده‌ بلكه‌ او را شي‌ء به‌حساب‌ مي‌آورد، قطعه‌اي‌ از مايملك‌ شخصي‌ كه‌ آن‌قدر بي‌ارزش‌است‌ كه‌ بهتر است‌ آن‌ را عاريه‌ گرفت‌ . به‌ دوستش‌ مي‌گويد :

آمده‌ام‌ لطفي‌ در حقم‌ بكني‌، آنيوتا را يكي‌ دو ساعت‌ دراختيارم‌ بگذاري‌ . آخر، دارم‌ تابلو مي‌كشم‌ و بدون‌ مدل‌كارم‌ پيش‌ نمي‌رود .

و طوري‌ از او سخن‌ مي‌گويد كه‌ گويي‌ بخواهد يك‌ بشقاب‌ ميوه‌ ازدوستش‌ بگيرد، بشقاب‌ ميوه‌اي‌ كه‌ مي‌توان‌ آن‌ را دور انداخت‌ يا پس‌آورد . با اين‌ همه‌، طنز درخشان‌ داستان‌ در آن‌ است‌ كه‌ هنرمند جوان‌مي‌خواهد چيزي‌ اصيل‌تر توليد كند . او نقاش‌ كم‌تجربه‌اي‌ نيست‌ كه‌خواسته‌ باشد آدمي‌ عريان‌ يا طبيعت‌ بي‌جان‌ ارائه‌ دهد . او هدفي‌والاتر دارد و آن‌ گونه‌ كه‌ از پاسخ‌ او به‌ پرسش‌ دوستش‌ بر مي‌آيدمي‌خواهد تصوير سايكي‌ را بكشد .

در افسانه‌هاي‌ يونان‌ سايكي‌، نماد روح‌، دختر زيبايي‌ است‌ كه‌مورد رشك‌ ونوس‌ است‌ و به‌ فرمان‌ او به‌ آوارگي‌ طولاني‌ و كار سخت‌محكوم‌ مي‌شود . او از دلداده‌اش‌ جدا مي‌افتد و درمانده‌ و تنهامي‌ماند .

نه‌ دانشجويان‌ و نه‌ آنيوتا هيچ‌كدام‌ نمي‌دانند كه‌ سايكي‌ داستان‌كسي‌ جز آنيوتا نيست‌ . با اين‌ همه‌، اين‌ موضوع‌ را نماي‌ پايان‌ داستان‌به‌ خواننده‌ القا مي‌كند، آن‌ هم‌ هنگامي‌ كه‌ آنيوتا بي‌صدا به‌ پشت‌پنجره‌ اتاق‌ دلخواهش‌ باز مي‌گردد .

در پايان‌ داستان‌، ما سايكي‌ يا آنيوتا را مي‌بينيم‌ كه‌ در تاريكي‌ اين‌جهان‌ تنهاست‌.

***

 اشاره: خابي ير مارياس(Franco Javier Marías) در سال 1951 در مادريرد به دنيا آمد. رمان نويس روزنامه نگار و مترجم است. پدرش فيلسوف و مدرس دانشگاه بود كه به علت مخالفت با ديكتاتوري فرانكو بازداشت شد و از تدريس باز ماند. نخستين رمان مارياس در هفده سالگي اش منتشر شد. داستان ماه عسل نخستين داستان اين نويسنده است كه با اطلاع خودش به زبان فارسي منتشر مي‌شود.

زنم ناخوش بود و به سرعت برگشتیم هتل که با كمي تب و لرز و حال تهوع به رختخواب رفته بود. نمي خواستيم فوري دكتر خبر كنيم،  شاید  خود به خود رفع می‌شد. آدم که  ماه عسلش باشد مزاحمت غريبه ها را بر‌نمي تابد، حتي اگر برای معاينه‌ی پزشكي باشد. ناخوشي‌اش قولنج يا چيزي مشابه آن بود. در شهر سه‌بي بوديم، توی هتلي كه تراسی آن را از شلوغي خيابان جدا مي‌كرد . زنم که به خواب رفته بود( به محض اين كه او را روي تخت گذاشتم و رويش را کشیدم، به خواب رفت) تصمیم گرفتم رعايت سكوت را بكنم و  بهترين راه این بود که به بالکن بروم  تا  سرو صدا راه نيندازم يا از سركسالت با او حرف نزنم و رفت و آمد مردم را تماشا كنم كه اهل سه‌بي چطور راه می‌ روند، چگونه لباس مي‌پوشند، چطور حرف مي‌زنند، اما به علت  فاصله نسبتاً زياد از خيابان و شلوغي  جز همهمه چيزي نمي‌شنيدم. نگاه مي‌كردم بی آن كه ببينم، مثل كسي كه وارد جشني مي‌شود ومي‌داند تنها فردی که به او علاقه دارد آن جا نيست، زیرا در خانه با شوهرش است. آن تنها آدم، الان با من بود، پشت سرم ، با شوهرش در كنارتختش. به بیرون نگاه مي‌كردم و به فکر داخل بودم، اما ناگهان وسط جمعيت يك نفررا انتخاب کردم، چون برخلاف بقيه كه يك لحظه مي‌گذرند وناپديد مي‌شوند، اين یکی بی حركت همان جایی که بود ماند. از دور که نگاهش می‌کردی سی سال را شیرین داشت، بلوز آبي آستين حلقه‌ای به تن داشت با دامن سفيد، و كفش‌هاي پاشنه بلندی كه تقریبا سفيد بود. منتظر می‌نمود، بي‌ترديد انتظار می‌کشید، چون گاهي یکی دو قدم به چپ يا راست مي‌رفت و در آخرين گام كمي پاشنه‌ی  تيز يك پا را به زمين مي‌كشيد، حركتي ناشي از بي‌قراري. كيف بزرگي از دوشش آويزان بود، مثل همان‌هايي كه وقتي بچه بودم مادرها داشتند، مادر خودم که كيف مشكي بزرگی  روي دست مي‌انداخت، نه مثل امروزي‌ها كه روی دوش آويزان مي‌کنند. پاهاي فربهی داشت، هر بار که برمي‌گشت تا بعد از دو سه قدم جابه جايي، و انتظار در نقطه موعود، انگار می‌خواست زمین را سوراخ كند و در آخرين قدم پاشنه را مي‌كشيد. پاهايش چنان نيرویی داشت ، كه پاشنه‌هايش حذف می‌شد و به چشم نمی‌آمد، چون انگار پاهايش را به پیاده رو ميخ کرده بودند، مثل تيغه چاقویی که توي چوب خیس فرو مي‌رود. يكي را خم مي كرد تا به عقب نگاهي بيندازد و دامنش را صاف كند، انگار مي‌ترسيد چروك آن او را از پشت  زشت نشان دهد، يا شايد هم جوراب کش در رفته ای را از روي دامنش درست مي‌كرد ، كه آن را می‌پوشاند.

هوا تاريك مي‌شد، و کاهش تدريجي نور هر بار او را تنهاتر، جدا افتاده‌ترنشان مي‌داد که انتظاري عبث می‌کشید. كسي كه منتظرش بود، سر قرار حاضر نمي‌شد. وسط خيابان مانده بود و مثل آدم‌هايي نبود كه وقت انتظار براي آن كه سرراه رهگذران قرار نگيرند،  به جايي تكيه مي دهند. به همين علت  به رهگذرها برمی‌خورد. يكي چيزي به او پراند که با عصبانيت جوابش را داد و با كيف بزرگش تهديدش كرد.

ناگهان رو به بالا نگاهی انداخت، به طبقه ي سوم، به نظرم آمد كه چشم‌هايش را براي اولين بار به من دوخت. چشم تنگ كرد، انگار نزديك‌بين بود يا لنزهايش كثيف بود، پلك زد تا بهتر ببيند، به نظرم به من نگاه مي‌كرد. اما كسي را در سه‌بي نمي شناختم، تازه دفعه اول بود كه به سه‌بي آمده بودم، برای ماه عسل با همسرتازه عروسم ، كه پشت سرم خوابيده بود، اميدوار بودم چيزيش نباشد. زمزمه‌اي شنيدم كه از تختخواب می‌آمد، اما سر برنگرداندم، زيرا ناله‌اي بود كه از شخص خفته درمي‌آمد، آدم كم كم ياد مي‌گيرد كه صداهاي مختلف كسي را كه کنارش مي خوابد تشخيص بدهد. زن چند قدم به سمت من برداشت، از خيابان ردشد، از وسط ماشين‌ها راه خود را پيدا مي‌كرد، به  چراغ عابرتوجهی نداشت، مثل اين كه  مي‌خواست زودتر نزديك شود تا مرا از ايواني كه در آن ایستاده بودم ، بهتر ببيند. اما به زحمت وكندي راه مي‌رفت، پنداری به کفش پاشنه بلند عادت نداشت، يا آن پاهاي یغوربراي اين كفش‌ها ساخته نشده بود، يا به خاطرسنگینی كيف، تعادلش را از دست داده بود، شايد سرش گيج مي‌رفت. راه رفتنش مثل زنم  بود كه با ورود به اتاق احساس ناخوشي كرد و كمكش كرده بودم لباس عوض کند و روي تختخواب دراز بکشد و رويش را پوشانده بودم. زن خيابان را رد كرد، حالا نزديك‌تر بود، اما هنوزفاصله داشت. تراس بزرگ هتل، او را از ازدحام خيابان جدا می‌کرد. نگاهش به سمت بالا بود،  حالا به من يا  به طبقه‌ای که در آن بودم. حركتي با دست انجام داد، حركتي كه حاكي از سلام يا جلب توجه نبود، منظورم جلب توجه يك غريبه است، بدون آن كه مناسبت يا آشنايي با او داشته باشد. گویا من کسی بودم  که قرار بود به دیدن او بیاید. انگار با اين حركت دست و با آن تکان آخر انگشتانش مي‌خواست یقه مرا بگیرد و بگويد«بيا اين جا، گرفتمت.»  در همان حال فريادی زد كه نشنيدم چی گفت ، فقط با لب خوانی  اولين كلمه را فهميدم، كه «اوهوي» بود كه مثل بقيه جمله، به من نرسيد و با بي‌ادبي ادا شد. به پيشروي ادامه مي‌داد، حالا دامنش را با انگيزه بیشتري از عقب گرفته بود، چون به نظر می‌رسيد کسی كه بايد درباره ی او قضاوت مي‌كرد، الان جلو روي او بود، مردي كه منتظرش بود مي‌توانست الان از افتادگي دامنش لذت ببرد. آن وقت ديگر مي‌توانستم بشنوم چه مي گويد:«اوهوي! آن جا چه غلطی مي‌كني؟»  فريادش حالا خيلي بلند شنيده مي‌شد، و او را بهتر مي‌ديدم. شايد بالای سی سال داشت. چشم‌هايش را تنگ کرده بود ، به نظرم روشن آمد، خاكستري يا آلويي، لب‌هايش درشت بود، بینی‌اش پهن ، سوراخ هاي آن ازعصبانيت می‌لرزید. لابد خيلي منتظر مانده بود، خيلي پيش‌تر اززماني كه متوجه او شدم. تلوتلو خوران مي‌رفت كه سكندري خورد و کف تراس افتاد، دامن سفيدش را کثیف کرد و يكي از كفش‌هايش از پايش درآمد. با زحمت بلند شد، گویا نمی‌خواست پاي برهنه اش را روي پياده رو بگذارد، مثل اين كه مي‌ترسيد كف پايش كثيف شود، چون سر قرارش حاضر بود، پس بايد پاهايش را تميز نگه مي‌داشت. بدون آن كه پايش را زمین بگذارد، كفشش را پا كرد، خاك دامنش را تكاند و فرياد زد:« اين جا چه كارمي كني؟ چرا نگفتي رفته‌اي بالا؟ نمي‌بيني يك ساعت است منتظرت ايستاده ام؟» (اين حرف‌ها را با لهجه محلی سه بيایی گفت)  وقتي اين‌ها را مي‌گفت، يك بار ديگر آن حركت چنگ انداختن را انجام داد، يك حركت خشك، بازوي عريانش در هوا و در ادامه، چنگ انداختن سريع انگشتان. مثل اين كه مي‌گفت:« توي چنگ مني» يا «مي‌كشمت» و با اين حركتش مي‌توانست مرا بگيرد و بعد با پنجه‌اش بكشد. اين بار چنان بلند فرياد زد و چنان نزديك بود، كه ترسيدم همسرم را كه خواب بود بيدار كند.

همسرم با صداي ضعيفي  گفت: « چي شده؟»

برگشتم، با چشم‌هاي هراس خورده  بلند شده، مثل مريضي كه از خواب مي‌پرد و هنوز نه چيزي مي‌بيند، نه مي‌فهمد كجاست،  نه خبر دارد چرا آن قدر احساس گيجي مي‌كند. چراغ خاموش بود. مريض بود.

جواب دادم:«چيزی نیست  برگرد بخواب.»

اما نرفتم كه پهلويش بنشینم نوازشش كنم يا او را به آرامش بخوانم ، آن طور كه در موقعيت‌هاي ديگر مي‌كردم، چون نمي‌توانستم از ايوان جدا شوم، يا نگاهم را از زني برگردانم كه برايش مسجل شده بود با من قرار دارد. حالا مرا خوب می‌دید و لابد شك نداشت كه من همانم كه قرار مهمي گذاشته بود، کسی که از انتظار جان به سرش کرده بود و با غيبت وبدقولی  طولاني اش به  او بي احترامي كرده بود. « مرا نديدي كه از يك ساعت پيش اين جا انتظارت را مي‌كشيدم؟ چرا چیزی نگفتي؟» حالا ديگر جيغ مي‌كشيد.  جلو هتل من و زير ايوان من ایستاده بود، فرياد زد:«گوش بده به من! مي‌كشمت!» واز نو همان حركت را با بازويش و انگشتانش انجام داد.

زنم آشفته در رختخواب دوباره سؤال كرد:«چي شده؟»

در اين لحظه پا پس كشيدم و در ايوان را بستم، اما قبل از آن كه اين كار را بكنم، ديدم كه زن توي خيابان، با كيف بزرگ قديمي و كفش‌هاي پاشنه بلند نيزه‌اي، و پاهاي نيرومندش و قدم هاي سستش از ديد من ناپديد شد، لابد داخل هتل شده بود و مي‌آمد بالا دنبال من، و تصميم داشت قرارش را با من محقق كند. احساس خلاء كردم از اين فكر، كه به زن مريضم چه بگويم؟  اين مزاحمتي را كه در شرف وقوع بود، برايش توضيح بدهم. در ماه عسل بوديم، سفری که  آدم مزاحمت غريبه را تحمل نمي‌کند، فكر مي‌كنم، هر چند براي شخصي كه از پله‌ها بالا مي‌آمد غريبه نبودم. ذهنم انگار خالی شد وپنجره ايوان را بستم. آماده شدم تا در را بازكنم.

آقاي حسابرس عين تيرچراغ گازي كه حباب كم رنگ ِشيشه‌اي به نوكش آويزان باشد، روي ميز خودكار خم شده. اين حباب مردي‌ست بسيار كوشا و جدي و در مقابل چنين شخصي جدي و كوشا بودن كار چندان ساده‌اي نيست. خوشبختانه روي ميزها تا بخواهي پر است از اسباب و لوازم و مي‌توان پشت آن‌ها مثل پشتِ ديواري قايم شد. سرِ طاس آقاي حسابرس آنقدر روي ارقام ريزي و درشت خم شده كه حرف‌هاي كارمند دون پايه از بالاي سر او قيقاج مي‌رود و يكراست به نقشه ديواره «گنجينه پادشاهي» يعني «شبكه خطوط آهنِ اروپا» برخورد مي‌كند.

به ظاهر آخرين دفعه است كه مرد جوان در اداره آفتابي مي‌شود و معلوم است كه يك جو احترام براي اموال مقدس دولتي قائل نيست و خود را براي انجام هر كاري مجاز و مختار مي‌داند. مثلاً بر مي‌دارد و مي‌گويد:

- باور كنيد جناب «كنيمان1» صد شرف دارد كه آدم برود سپور يا هركاره ديگري بشود تا در اين خراب شده بماند و به تدريج خرفت و وامانده شود. از چپ و راست به اين ديوارها نگاه كنيد، درست به اين مي‌ماند كه آدم مثل چوق‌الفي لاي كتاب كهنه‌اي، وسط آن‌ها گير افتاده باشد. چوقي كه «آقاي قبلي» كه روي اين صفحه كتاب خوابش برد، در آنجا جا گذاشته و رفته.

حسابرس زير لب مي‌گويد:

- 850 و 17 !

بعد صفحه بزرگ تفكيك اموال را بر مي‌گرداند كه عينهو بادبان يك كشتي از جلوي چشمش عبور مي‌كند.

كارمند دون پايه در توضيح همين حركت مي‌گويد:

- مي‌خواهيد بفرماييد كه آدم هميشه خدا كارمند دون پايه نمي‌ماند. مثلاً بعدها حسابرس، رئيس دايره و خدا را چه ديدي، حتي بازرس هم مي‌شود. يعني از لاي يك دفتر در مي‌آيد. و لاي دفتر ديگري كه فقط لبه اوراقش طلايي‌ست قرار مي‌گيرد. مثلاً از دفتر «قاتل در صندوق زغال‌ها» در مي‌آيد و وسط «كتابِ نغمه‌ها» جا خوش مي‌كند. اما من به شما عرش مي‌كنم كه آدم آخرالامر همان چوق الفي باقي مي‌ماند كه بود. مگر اينكه موقع ترفيع رتبه‌اش شعار «فراموشم مكن اي جان» را هر چه رساتر علم كند. ولي، متشكرم! اين ارزاني ديگران! من خودم را خيلي ... خيلي زرنگ‌تر از آني مي‌دانم كه دست به اين كارها بزنم. بايد بيرون بروم. بروم جايي ...

حسابرس با قيافه كاملاً بي تفاوت خود مي‌گويد:

- بله، درست مي‌فرماييد!

بعد جمعِ همان ستون را دوباره از آخرش شروع مي‌كند. از قرار معلوم در محاسبه اشتباه كرده.

مرد جوان كه در خيالات خود گم شده در ادامه مي‌گويد:

- آنجا صبح هست. ظهر هست، شب هست. اين‌جا از اين چيزها چه مي‌دانيد شما؟ از ساعت 8 صبح تا 3 عصر اينجاييد و آخر سر ديگر از پارچه زر بافت روز براي‌تان چه مي‌ماند؟ چند متر پارچه ارزان قيمت بنجل كه به هيچ دردي نمي‌خورد. حتي يك جليقه ناقابل هم نمي‌شود از آن دوخت. اما آن‌جا، در آن‌جا تا بخواهي روشنايي و هوا هست، رنگ هست، آزادي هست، بله ... خيلي چيزها هست.

حسابرس بي‌آنكه دست از محاسبه بكشد، با بدگماني مي‌پرسد:

- كجا ؟ كجا را مي‌گوييد؟

مرد جوان با غرور و تبختر مي‌گويد:

- در زندگي!

آقاي كني‌مان در حالي كه دارد ارقام را مي‌شمارد، با عصبانيت مي‌گويد:

- شما هنوز جوان هستيد!

و همانطور به محاسبه ادامه مي‌دهد.

ولي كارمند جزء دنباله خيالات خودش را مي‌گيرد و مي‌رود جلو. او امروز شاعر است، ولي فقط شاعري يك روزه و اتفاقي. احساساتي و سانتي مانتال هم كه هست، اما از نوعي كه ديگر خيلي باب روز نيست. حتي شرم و سادگي شاعران حقيقي و ناب را هم ندارد و از فرط اشتياق به خودش، دارد در تب التهاب مي‌سوزد. درست عينهو شمعي كه نامه عاشقانه پرسوزوگدازي را در شعله آن آتش بزنند. همچنان خيال مي‌بافد و خيال‌هايش را بر زبان هم مي‌راند.

- باغ‌ها در بهار چه سحر و افسوني دارند! باغچه‌هاي حيات خلوت‌هايي كه پنجره كوچك آشيزخانه طبقه طبقه رو به آن‌ها باز مي‌شود. از همه طرف صداي آواز بلند است. از درخت‌ها، از پنجره‌ها، از پله‌ها و كوچه‌ها.

- جناب حسابرس تا به حال شنيده‌ايد كه اين جا كسي بزند زير آواز و بخواند؟ نه، ابداً! من شرط مي‌بندم كه چنين نيست. و تازه به اين ميدان‌ها نگاه كنيد! همه‌شان پر از مجسمه‌هاي سرپا ايستاده و مجلل است. همه‌اش مجسمه آدم‌هاي كله گنده ، تا بتوانند يادمان شخصيت‌هاي مشهور و مردان بزرگ باشند. اما شما محض رضاي خدا، يكبار هم كه شده بخت آن را داشته‌اند كه خود اين اشخاص ابدي را روبروي خودتان ببينيد؟ واضح است بخت آن را نداشته‌ايد؟ براي اين‌كه وقت آن را نداشته‌ايد.

كارمند دون پايه به بالا نگاه مي‌كند. مگس چاق و چله‌اي روي پيشاني پايين افتاده كارمند پير قيقاج مي‌رود و وزوز دارد. كله بي‌حركت و ساكن‌اش خيال مگس را از هر لحاظ راحت كرده. مرد جوان فكر مي‌كند، نكند مَرد مُرده. از اين فكري كه به سرش خطور مي‌كند، عصبي مي‌شود. عاقبت از كوره در مي‌رود و داد مي‌زند:

- محض رضاي خدا، دست كم مگس را از روي پيشاني‌تان دور كنيد! خواهش مي‌كنم ! ممنون مي‌شوم از اين لطف جنابعالي!

جناب حسابرس با دست زرد و خشكيده‌اش بي‌آنكه از محاسبه بي‌امانش دست بكشيد، در هوا حركتي رسم مي‌كند:

- 473/12

مرد جوان با لبخند نماياني دوباره بنا مي‌كند به حرف زدن:

- از آن‌جا كوچه‌هايي هست، آن‌جا ... كوچه‌ها ...

مكث ميكند. همين كفايت مي‌كند كه آدم حتي توي اين كوچه‌ها قدم بزند. هر دقيقه يك خوبروي موبور و زيبا از آنجا رد مي‌شود.

لبخندش آدم را وا مي‌دارد دل به دريا بزند و او را با ضمير «تو» خطاب كند ... تو ...» و پشت هر دريچه دختري ايستاده دارد كوچه را نگاه مي‌كند و در همان حال پاي كوچك و ظريفش را بر زمين مي‌كوبد. بي‌تاب و منتظر است. دل توي دلش نيست ...

در انتظار خوشبختي‌ست، انگار آدم از آنجا رد مي‌شود و با خود فكر مي‌كند: «من ، من خودِ خوشبختي او هستم.» و اين حقيقت محض است. چه معجزه‌اي! به نظرم، جناب كني­مان، فقط يك جو اراده مي‌خواهد. خلاصه كلام اين كه فردا صبح كه از خواب بيدار مي‌شود، خيلي جدي به خودتان بگوييد: «من امپراتور كل اروپا هستم!» بعد خواهيد ديد كه واقعاً هم امپراتور هستيد! بله، شما امپراتور خواهيد شد.

حسابرس پشت باروي ميزش كمي خم مي‌شود و آه كشان مي‌گويد:

- واه، چطوري؟

مرد جوان با قيافه‌اي خوشبخت به كله مرغي مضطرب و پير و چروك خورده حسابرس لبخند مي‌زند و با تأكيد غليظ و آوايي رسا مي‌گويد:

- بله، آن‌جا دقيقاً همانطوري‌ست!

كارمند پير حسابرس دوباره در بحر اوراق بزرگ جلوي‌اش فرو مي‌رود ولي بعد از درنگي كوتاه، نا آرام مي‌پرسد:

- كجا؟

مرد جوان با قيافه‌اي كه انگار علامت سوال بزرگي‌ست مي‌گويد:

- كجا؟ مثل روز روشن است. در زندگي!

حسابرس با خود فكر مي‌كند. اين حرف را فقط تو به من مي‌زني!

او خودش آدم با تجربه‌اي است كه آبله‌اش را در آورده، مخملكش را گرفته و حتي غسل تعميدش را هم به جا آورده. پس حالا بيايد و ... هيأت مافوق‌ها را به خود مي‌گیرد و لبخندي تحويل جوان مي‌دهد. مثل اين كه خردك شعله‌ي در اين حباب خاموش، روشن شده. در قسمتي از سرش جرقه‌اي كوچك، انگار قصد خود نمايي دارد و آخر سر هم لايه ضخيمي از گرد و خاك روي حباب شيشه‌اي ظاهر مي‌شود. اما مرد جوان مقابلش از اين بابت ذره‌اي تشويش به خود راه نمي‌دهد. همين امروزست كه او بايد كليات آثارش را بيرون بدهد و منتشر كند.

در ادامه حرف‌هاي قبلي‌اش مي‌گويد:

- يك روز تابستاني در نظر بياوريد. آيا چنين روزهايي بي‌پايان نيستند؟ تا بخواهد تابستان از اين روزها در دامان خود دارد كه هر كدامشان به تنهايي يك معجزه است.جز اين در آنجا چيزي غير از معجزه ناب در انتظار ما نيست. اگر ما چشم نداريم اين معجزه‌ها را ببينيم، اگر اينجا جا خوش كرده‌ايم به بهانه اينكه مثلاً داريم كارهاي مهمتري به سامان مي‌رسانيم، تقصير كيست؟ هي جمع مي‌زنيم، تقسيم مي‌كنيم و مي‌نويسيم: «حمل و نقل زغال در ماه دسامبر» در حالي كه زندگي جايي در بيرون است. مي‌نويسيم «واگن شماره 8715» در حالي كه خوشبختي جايي در بيرون است.

من خودم كشاورز يا اگر لازم شد دهاتي ساده‌اي خواهد شد. چون بايد به هر حال آدم پيشه‌اي داشته باشد كه هم خدا خوشش بيايد هم خلق خدا. خيال مي‌كنيد مي‌شود خدا ما را در ته اين حياط پشتي تاريك ببيند و ده روزي هم كشده شده اوقاتش از اين بابت تلخ نشود؟ از اين‌ها گذشته، فراموش نكنيد كه همه چيز در بيرون در رقص و نوسان است، مي‌جنبد و پايكوبي مي‌كند. كسي پايش خواب نمي‌رود و قلبش در سينه تنگش خفه نمي‌شود. ظاهراً ما زندگي ثابتي داريم. در حالي كه اصلاً اينطور نيست. روي اين زندگي نبايد چنين اسمي گذاشت. اين زندگي ما نوعي خودكشي يا دست كم مرگ تدريجي است، در حال سكون. اما من اصلاً نمي‌خواهم بميرم. هنوز بدم نمي‌آيد چند نخ سيگار با آدم‌هاي مهم و فرهيخته در محافل بزرگان دود كنم. آنجا (مثل اين جا نيست) هر كاري در آن جايز است، حتي سيگار دود كردن ...

حسابرس در حال گوش دادن به اين خطابه غرا، نرم نرمك سرش را پايين مي‌اندازد و آن را مثل كاغذ صاف كني بي‌معني با فك جلو آمده‌اش روي پرونده‌اي پر از اسنادي مي‌گذارد كه روي آن عبارت پرونده‌هاي حرف «ب» نوشته شده. بعد هم با تعجب تكاني به خود مي‌دهد و مي‌گويد:

- در زندگي ؟!

مرد جوان با گونه‌هاي سرخ و قيافه‌اي جدي و حق به جانب مي‌گويد:

- بله، در زندگي !

در اين هيچ ترديدي نيست كه ما پيش از آن‌كه در زندگي راهمان را بيابيم، مدتي دراز پشت دروازه آن به اين سو و آن سو دست مي‌سائيم. به علاوه، همين زندگي هم جز خط هيچ نيست. هم قله است و هم پرتگاه هم جزيره است و هم موج. در يك كلمه، همه چيز است، همه چيز. حس مي‌كنيد اين «همه چيز» يعني چه؟

به حتم خواهيد گفت شب پيش از نوئل، عيدي‌ها و چيزهاي ديگري از اين قبيل ... آه، دست‌هاي ما اصلاً براي گرفتن اين همه هديه كافي نيست. و چشم‌هاي ما كافي نيست براي ديدن و تحسين كردنشان ما از زيادي دارايي، فقير و تهي دستيم.

حسابرس اين بار بي‌ترديد و استفهامي در حرف‌هايش، با صدايي بر آمده از شور و شوق مرد جوان، مي‌گويد:

- در زندگي !

ولي هنوز بگويي نگويي اندكي تعجب در لحن صدايش هست و عينهو كسي كه زبان تازه‌اي ياد مي‌گيرد، زير لب با خودش تكرار مي‌كند:

- در زندگي.

و مرد جوان هم بلافاصله تكرار مي‌كند.

- در زندگي!

اين تأكيد دو سويه به اين عبارت نيروي سوگند يا نيايشي مي‌بخشد. شكوه ناگهاني محيط پيرامون، يك‌راست مرد جوان را به دل جنگل خاموشي پرت مي‌كند. آنجا مادرش را در لباس يكشنبه‌هايش مي‌بيند كه دارد با كلاه و سربنده صورتي رنگ و چشم‌هاي اشك آلود، لبخند زنان از كليسا بيرون مي‌آيد...

حالا با آن‌كه سبيل بور و انبوهي بالاي لبش دارد، سادگي كودكانه‌اي در قيافه او پيداست. حسابرس به خود اطمينان مي‌دهد و مي‌گويد: «نه، اين يكي ديگر دروغ و دغل سر هم نمي‌كند.» بعد در انتظار بقيه ماجرا مي‌ماند. ولي مرد جوان ديگر خاموش شده. آهسته به سرجاي خودش مي‌رود، دفتر را مي‌بندد و مدتي به كاغذ خشك كن زير دستس بزرگ و سياه رنگ نگاه مي‌كند. سه لكه اي كه مدت‌هاست روي آن‌جا خوش كرده، نظرش را به خود جلب مي‌كند. ناگهان سرش را به طرف پنجره بر مي‌گرداند. جلوي آن هيچ نيست جز ديوار سياهي كه پنجره درست رو به آن باز مي‌شود و پرتو خورشيد در بالاي آن بازي گوشانه پرپر مي‌زند.

آقاي كني‌مان با خودش فكر مي‌كند: كه اين‌طور! پس زندگي اصلاً اين نيست كه ما داريم!

در طول ديوار خاكستري روشن از وسط حياط سه تا ماه نارنجي پديدار مي‌شود. چه سياره‌هاي عجيبي! مثل لكه مركب سياه روي هوله‌اي كثيف مرتباً محود مي‌شوند و دوباره در همان جاي قبلي‌شان به رنگ نارنجي ديده مي‌شوند. حسابرس كه مضطرب به نظر مي‌رسد ناگهان مي‌گويد:

- سه تا ماه نارنجي! اين ديگر چه جور دنيايي است؟

- دنيايي غمباز، جناب حسابرس!

حسابرس چند لحظه بعد از جايش بر مي‌خيزد و با داد و فرياد پيشخدمت اداره را صدا مي‌زند. داد و فريادهايش آنقدر بلند و پر جرس است كه مرد جوان هول برش مي‌دارد. هر چه در توان دارد در صدايش جمع مي‌كند و مي‌گويد:

- آهاي، كنی ِ ژك!

مرد جوان فكر مي‌كند حتماً يك كار فروي با او دارد.

- كنی ِ ژك !

 بيا و اين كاغذ خشك كن مرا عوض كن!

1

مرد دیگر نمی‌دانست که آیا این خواب را واقعأ یکبار دیده، یا از همان اول فقط فکر و خیال بوده است. خواب آن قدر همراهیش کرده بود که دیگر نمی‌دانست کدام تصویر، کدام رویا و کدام فیلم باعث‌اش شده بود. آن وقت‌ها وقتی کلاس درسی خسته کننده بود یا روزی تعطیل را با پدر مادرش می‌گذراند، خودش را می‌سپرد دست این خواب و خیال، بعد‌ها در جلسه‌های اداری یا حین سفرهایش در قطار، وقتی که خسته بود، پرونده‌هایش را کناری گذاشته بود، سر به عقب تکیه داده و چشم‌ها را بسته بود.

چند باری خوابش را تعریف کرده بود، برای این و آن دوست و برای زنی که سال‌ها بعد از آشنائیشان و عشق بازی‌هایشان، در شهری بیگانه دیده بودش و روزی را باهم با حرف و پرسه زدن سر کرده بودند. نه این که خواسته باشد خوابش را از کسی مخفی کند. مناسبتی نمی‌دید که خواب را به دفعات تعریف کند. علاوه بر این نمی‌دانست که چرا این خواب همراهیش می‌کرد؛ می‌دانست که کمی از خواب را بر ملا کرده بود، و این تصور که کس دیگری بتواند این خواب را ببیند، خوش آیندش نبود.

2

در خواب دارد با اتومبیلی در دشتی گسترده و خشک می‌رود. جاده صاف است و مستقیم و گاهی در سراشیبی‌ی یا پشت تپه‌ای ناپدید می‌شود، اما مرد به هرحال جاده را می‌بیند که به سمت کوه‌های در افق می‌رود. خورشید در سمت الرأس ایستاده و فراز آسفالت هوا پرپر می‌زند.

مدتی است که اتومبیلی از مقابلش نیامده و او هم از کسی سبقت نگرفته است. آبادی بعدی بر اساس نقشه و تابلوها شصت مایل بعد است، جائی درکوه‌ها یا پشت آنها، چپ و راست هم تا جائی که مرد می‌بییند، ساختمانی نیست. اما کمی بعد سمت چپ جاده یک جایگاه بنزین است. محوطه‌ای وسیع و شنی، دو تلمبه بنزین در وسط، پشت این‌ها ساختمانی چوبی دو طبقه با تراسی مسقف. مرد ترمز می‌کند، می‌پیچد به جایگاه و کنار تلمبه‌ای می‌ایستد. ابر شنی که پشت اتومبیلش به هوا برخاسته، فرو می‌نشیند.

مرد منتظر می‌شود. همان لحظه که می‌خواهد پیاده شود و در بزند، در باز می‌شود و زنی بیرون می‌آید. اولین بار که این خواب به سراغش می‌آید، زن  دختری است جوان و طی سال‌ها می‌شود زنی جوان، تا این که بین سی و چهل سال می‌ماند و پیرتر نمی‌شود. زن همان زن جوان می‌ماند، اما مرد چهل و پنجاه را رد می‌کند. زن بیشتر شلوار جین تنش است و پیرهنی چهار خانه، گاهی پیرهنی گشاد و بلند تا مچ پا، آن هم از پارچه جین ِآبی رنگ و رو رفته یا پارچه آبی رنگ پریدهِ گلدار. زن قد متوسطی دارد، هیکلی پر، اما نه چاق، صورت و بازو‌هایش پراز کک و مک، موی بلوند تیره، چشم‌ها خاکستری روشن و لب‌ها درشت. زن با گام‌های مصممی می‌آید و با حرکاتی مصمم با دست چپ لوله بنزین را بر می‌دارد و با دست راست اهرم بنزین را می‌چرخاند و باک اتومبیل مرد را پر می‌کند.

بعد خواب جهشی پیدا می‌کند. چطور مرد به زن سلام می‌کند، چطور به هم نگاه می‌کنند، چه به هم می‌گویند، آیا زن از مرد می‌خواهد قهوه‌ای یا آبجوئی با هم بنوشند، یا مرد می‌پرسد که می‌تواند بماند، چطور می‌شود که زن با مرد به اتاق خواب طبقه بالا می‌رود – مرد هیچوقت این‌ها را پیش خودش مجسم نکرده است. او زن را وخودش را می‌بیند در تخت خوابی به هم ریخته، بعد از این که با هم خوابیده‌اند، دیوارها را می‌بیند،کف اتاق را،کمد و میزتوالت را،تمامش به رنگ آبی کمرنگ،تخت خواب آهنی را می‌بیند و راه راه‌های روشنی را که آفتاب از لابلای کرکره‌های چوبی آبی کمرنگ به دیوارها،کف،کمد، قفسه‌ها، ملافه‌ها و به بدن آن زن و خودش می‌اندازد. اینها همه یک تصویر است، صحنه‌ای نیست با داستان و جمله پردازی، فقط رنگ، نور، سایه، سفیدی ملافه‌ها و ترکیب بدن‌هایشان. تازه شب که می‌شود، آن خواب دوباره جریان پیدا می‌کند.

مرد اتومبیلش را کنار ساختمان و کنار وانت زن پارک کرده است. پشت ساختمان هم تراسی مسقف است، چند باغچه گوجه فرنگی و هندوانه، وگلخانه‌ای که زن برای محافظت در برابر شن ساخته است و در آن گونه‌های مختلف توت را پرورش می‌دهد. پشت این گلخانه بیابان است وجا به جا بوته‌هایی و بستر خشک نهری که با آبی که  زمستان‌ها در آن جاری می‌شود، طی سال‌ها و قرن‌ها سه – چهار متری زمینِ سنگی را بلعیده است. وقتی زن مرد را می‌برد تا پمپ چاه عمیقی را نشانش بدهد، بستر نهر را هم نشانش می‌دهد. حالا مرد روی تراس نشسته است و به تیره‌تر شدن آسمان نگاه می‌کند. سروصدای کارکردن زن در آشپزخانه را  می‌شنود. اگراتومبیلی بیاید، مرد از جا بلند می‌شود، از اتاق ها رد می‌شود و سرویس می‌دهد. اگر هم زن چراغ روشن کند و نور چراغ از لای در بیفتد روی کف تراس، مرد بر می‌خیزد و در راهروی خانه چراغی را روشن می‌کند که بین دو پمپ بنزین است و محوطه را روشن می‌کند. مرد از خودش می‌پرسد که یعنی لامپ تمامِ شب روشن است و نورش به اتاق خواب می‌افتد، امشب وشب‌های بعد وتمام شب‌هایی که در راه‌اند.

3

بیشتر وقت‌ها خواب‌هایی که همراهی‌مان می‌کنند در تضاد با زندگی‌ی هستند که می‌کنیم. مسافرخواب می‌بیند که به خانه بر می گردد، و خانه‌نشین خوابِ رفتن می‌بیند وخوابِ سرزمین‌های دور و کارهای بزرگ.

خواب بینِ این خواب، زندگی آرامی داشت. نه خسته کننده، نه پیش پا افتاده- انگلیسی حرف می‌زد و فرانسه، در داخل و خارج موقعیت شغلی خوبی پیدا کرده بود، با وجود مخالفت‌ها به عقایدش پایبند بود، بحران‌ها و در گیری‌ها را پشت سر می‌گذاشت و نزدیک شصت سالگی سرزنده بود، موفق و با تجربه. همیشه کمی مضطرب بود، چه سرِکار، چه درخانه و چه در تعطیلات. نه این که کارها را عجول و شتابزده انجام بدهد. اما پشت آرامشی که در شنیدن، پاسخ دادن و کار کردن نشان می‌داد، اضطرابی نهفته بود ناشی از تمرکز به وظیفه‌اش و ناشی از  بی‌طاقتی‌اش، چون هیچوقت انجام کار در واقعِ امر با انجام کار در تصورات هماهنگی نداشت. گاه این اضطراب به نظرش عذاب بود و گاه نیرو، نیرویی بال و پر دهنده.

جذّابیت خاصی داشت. وقتی به کسی یا چیزی مشغول بود، به طرز دلنشینی گیج می‌شد و دست و پا چلفتی، و چون می‌دانست که رفتار گیج و ناشیانه‌اش در خور آن فرد و چیز نیست، لبخندی از سر عذر خواهی می‌زد. خیلی به صورتش  می‌آمد؛ به دور لب‌هایش حالتی دلخور می‌داد و به دورچشم‌ها حالتی غمگین، و چون در تلاشش برای عذر خواهی نه وعده‌ی بهبود، بلکه قبولِ عدم لیاقت بود، لبخندی بود  از سر شرم و پر از استهزاء خودش. زنش مدام از خودش می‌پرسید این گیرایی مرد چقدر طبیعی است، آیا مرد با رفتارگیج و دست پا چلفتی‌اش لوندی می‌کرد، آیا لبخندش را به قصد می‌زد، آیا می‌دانست که آن حالتِ دلخور و غمگین در طرفِ مقابل میل به دلجوئی را بیدار می‌کرد. زن نمی‌توانست بفهمد. واقعیت این بود که جذّابیتش، بدون این که خودش متوجه شود، همدلی پزشک‌ها، پلیس‌ها، منشی‌ها و فروشنده‌ها، بچه‌ها و سگ‌ها را بدست می‌آورد.

روی زن جذابیت مرد دیگر تاثیری نداشت. زن اول فکر می‌کرد که جذابیت مرد دیگر نخ نما شده است- مثل خیلی چیزهای دیگر دوروبرمان که بتدریج نخ نما می‌شوند. اما یک روز متوجه شد که آن جذابیت به ستوه‌اش آورده. به ستوه. با شوهرش تعطیلات را رفته بود رم، با او در میدان ناوونا نشسته بود و مرد داشت با همان حالت دلنشین و حواس پرت که گاهی دست به سرِ زن می‌کشید، سر سگی ولگرد و گرسنه را نوازش می‌کرد، و همان لبخند دلنشین و شرمگین را به لب داشت که وقتی همان حرکت را با زن هم می‌کرد، به لب داشت. جذابیتش فقط نوعی خودگریزی بود و خود فراموشی. مناسکی بود که شوهرش وقتی احساس می‌کرد مزاحمش شده اند،  بر پا می‌کرد.

اگر این ایراد را به مرد می‌گفت، مرد درک نمی‌کرد. زندگی زناشوئیشان پراز مراسم بود، و همین هم دلیل موفقیتش بود. مگر تمام ازدواج‌های موفق مدیون مراسم نیستند؟

زن پزشک بود و همیشه مشغول به کار، حتی وقتی سه بچه‌شان کوچک بودند؛ وقتی بچه‌ها بزرگتر شدند، زن وارد حوزه تحقیقات شد و در دانشگاه تدریس می‌کرد. هرگز کارِ زن یا کارِ مرد مانعی بین آن دو نبود؛ روزهایشان را طوری تقسیم کرده بودند که با وجود کمبود شدید وقت، باز وقت‌های خاص خودشان را داشتند، وقت‌هائی که برای بچه‌هایشان و برای همدیگر نگه داشته بودند. در تعطیلات هم هر سال دو هفته‌ای وجود داشت که بچه‌ها را می‌سپردند به پرستاری که معمولأ هم از بچه ها نگه داری می‌کرد و با هم مسافرت می‌کردند. لازمه تمام این‌ها استفاده اصولی و آئینی از زمان بود و دیگر جائی برای خود انگیختگی باقی نمی‌گذاشت – آنها متوجه این موضوع بودند، اما متوجه هم بودند که در مقایسه با خودشان، دوستان و آشنایان با خودانگیختگی‌شان وقت کمتری پیدا می‌کردند تا با هم باشند. نه، آنها برای خودشان زندگی را با مناسک و مراسمش خیلی عاقلانه‌تر و راضی کننده‌تر ترتیب داده بودند.

فقط مناسک با هم خوابیدن از بین رفته بود. مرد نمی‌دانست چه وقت و چرا.  آن روز صبح را یادش می‌آمد که بیدار شده بود و کنارش در رختخواب صورت پف کرده زنش را دیده بود، بوی تند عرقش را استشمام کرده بود و نفس‌های سوت مانندش را شنیده و از همه این‌ها بدش آمده بود. وحشتی که کرده بود را هم یادش می‌آمد. چرا یک دفعه بدش آمده بود، در صورتی که قبلأ به نظرش آن صورت پف کرده دلچسب می‌آمد و آن بوی تند، اغوا کننده و آن سوت نفس‌ها،بامزه.گاه‌گداری با آهنگ این سوت نفس‌ها، خودش هم سوت می‌زد و زن را بیدار می‌کرد. نه در آن صبح، اما زمانی رسیدکه دوره با هم خوابیدن تمام شد. زمانی رسید که هیچ کدامشان دیگر قدم اول را برنداشت، گرچه هر کدامشان آن میل را داشت که با قدم اولِ دیگری  همراهی کند. میلی اندک که برای قدم دوم کافی بود، اما نه برای قدم اول.

اما هیچ یک از آن دو هم اتاق خواب مشترک را ترک نکرد. زن می‌توانست در اتاق کارشان بخوابد و مرد در یکی از اتاق‌های خالی افتاده بچه‌ها. اما هیچ کدامشان حاضر نبود این مناسکِ مشترکِ لباس در آوردن، خواب رفتن، بیدار شدن و برخاستن را ترک کند. حتی زن،که خشک‌تر، هوشیار‌تر، سریع العمل‌تر از مرد بود و درعین حال حجب خاصی داشت. زن هم نمی‌خواست باقی مانده مناسک و مراسم را از دست بدهد. نمی‌خواست زندگی مشترکشان را از دست بدهد.

با وجود این یک روز تمام شد. روزی داشتند مقدمات جشن بیست و پنجمین سال ازدواجشان را فراهم می‌کردند، لیست مهمان‌ها، محل اقامتشان، خوردن غذا در رستوران، گردشی با کشتی. به هم نگاهی انداختند و فهمیدند، یک جای کارشان نقص داشت. چیزی نداشتند که جشن‌اش را بگیرند. پانزدهمین سال ازدواجشان را شاید می‌توانستند جشن بگیرند، شاید هم بیستمین را. اما از آن زمان به بعد یک جائی عشق‌اشان از بین رفته بود، پریده بود و اگر هم ادامه کارشان دروغ نبود، جشن گرفتن دیگر دروغ بود.

زن گفت و مرد بلافاصله موافقت کرد. قرار شد از گرفتن جشن منصرف شوند. بعد از این که تصمیم‌اشان را گرفتند، آنقدرسبک‌تر شدند که شامپانی خوردند و با هم حرف زدند، آنچنان که مدت‌ها بود نزده بودند.

4

می‌توان دو بار عاشق یک نفر شد؟ مگر نه این که برای دومین بار دیگر شناخت کافی از او داریم؟ لازمه عاشق شدن این نیست که او را نشناسی،که اوهنوز لکه‌های سفیدی داشته باشد که تو خواسته‌هایت را رویشان فرا بیفکنی؟ نکند فرا فکنی در وقت نیاز آنچنان قدرتی دارد،که تصویرهای دلخواه را نه فقط روی لکه‌های سفید او، بلکه روی تمام نقشه رنگارنگ و تکمیل شده‌اش هم می‌اندازد؟ یا نکند عشقِ بدون فرافکنی هم وجود دارد؟

مرد سئوال‌ها را از خودش می‌پرسید و سئوال‌ها بیشتر سرگرمش می‌کردند تا گیج. آنچه که هفته‌های بعد اتفاق افتاد، شاید فرافکنی یا تجربه بود- اما دلچسب بود و مرد لذت می‌برد.از گپ زدن با زنش لذت می‌برد،ازقرارهائی که برای رفتن به سینما یا کنسرت با هم می‌گذاشتند،از قدم زدن‌های شبانه که باز انجام می‌دادند. بهار بود. گاهی مرد می‌رفت به انستیتو دنبال زن،درست جلوی درمنتظر زن نمی‌ایستاد، بلکه پنجاه متر آنطرف‌تر نبش خیابان، چون دوست داشت ببیند که زن به طرفش می‌آید. زن باگام‌های بلند می‌آمد، عجله داشت، چون نگاه مستقیم مرد ناراحتش می‌کرد، موهایش را با دست چپ وبا خجالت می‌زد پشت گوش و با لبخندی شرم آلود گوشه‌های لب را پائین می‌کشید. مرد شرمِ همان دختر جوانی را می‌دید،که زمانی عاشق‌اش شده بود. طرز رفتار و راه رفتن زن هم تغییری نکرده بود، و مثل آنوقت‌ها با هر قدم برجستگی‌های سینه‌اش زیر پولوور بالاوپائین می‌رفت. مرد ازخودش می‌پرسیدکه چرا این‌ها را در طول این سال‌ها ندیده بود. چه چیزی را از خودش دریغ کرده بود! و چه خوب که باز چشم‌هایش باز شده بود. زن هم هنوز زیبا مانده بود. هنوز هم زنش بود.

هنوز هم با هم نمی‌خوابیدند. اوائل که بدن‌هایشان با هم بیگانه بود. بعد هم که دوباره به هم عادت کردند، به نوازش‌ها و تماس‌های ملاطفت آمیز بسنده کردند، وقت بیدار شدن، حین قدم زدن‌هایشان، وقت غذا خوردن روبروی هم، یا وقتی در سینما کنار هم نشسته بودند. مرد ابتدا فکر می‌کرد که باز هم زمان با هم خوابیدن می‌رسد و لذت‌بخش هم خواهد بود. بعد از خودش می‌پرسیدکه آیا واقعأ زمانش می‌رسد و آیا واقعأ لذت بخش خواهد بود و آیا او و زن واقعأ طالبش هستند. یا این که او دیگر نمی‌توانست؟  در آن سال‌هائی که زناشوئیشان به آخر رسیده بود، دو شب را با زن‌هائی گذرانده بود، شبی با مترجمی و شبی دیگر با همکاری، هر دو شب بعد از الکل زیاد و با صبحی پر از بیگانگی و شرم، لحظه‌هائی هم با خود ارضائی بی‌کمترین شادی، اکثرأ حین مسافرت‌ها در هتل‌ها. آیا ارتباط طبیعی عشق،تمنا و همبستری از یادش رفته بود؟ ناتوانی پیدا کرده بود؟ وقتی می‌خواست توانائیش را با خود ارضائی ثابت کند، موفق نمی‌شد.

شاید او و زنش باید به خودشان وقت می‌دادند؟ مرد به خودش گفت که دلیلی برای عجله ندارند و ممکن است یک سال، یا یک ماه، یا یک هفته یا یک روز دیگر با هم بخوابند. اما احساسش چیز دیگری بود. می‌خواست قضیه با هم خوابیدن را فیصله بدهد و در این مورد هم کم تحمل بود، چون فیصله دادن در عمل و فیصله دادن در تصور با هم همخوانی نداشت. اصلأ با بالاتر رفتن سنش تحملش کم‌تر می‌شد. کار‌های فیصله نیافته پیش رو بی‌قرارش می‌کرد، حتی وقتی می‌دانست که  فیصله دادن کارها دشوار نیست. در تمام امورِ پیش رو چیزی فیصله نیافته و بی‌قرار کننده وجود داشت، در هفته آینده و در تابستان آینده، در خرید یک اتومبیل و در دیدار بچه‌ها در تعطیلات عید پاک. حتی در سفر به امریکا.

سفر به امریکا، فکرِ زنش بود. یک ماهِ عسل دوم – یعنی آنچه را که داشتند تجربه می‌کردند، ازدواج دوم نبود؟ جوان‌تر که بودند اغلب اوقات این رویا را درسر داشتند که با قطار از این سر تا آن سر کانادا را بروند، از کِبِک تا ونکوور و بعد به طرف سیاتل، بعد با اتومبیل از مسیر ساحل به طرف جنوب تا لس آنجلس و سن دیه گو. آن وقت‌ها سفری بود پر هزینه، بعد بعنوان تعطیلاتِ بدون بچه‌ها  سفری طولانی، و برای بچه‌ها هم به خاطر آن همه سفر با قطار و اتومبیل، خسته کننده. اما حالا تعطیلات مختص خودشان بود، می‌توانستند چهار هفته بروند یا پنج و شش هفته و می توانستند هزینه هر نوع واگن خواب و اتومبیل را بدهند- وقتش نرسیده بود که به رویای قدیمشان واقعیت ببخشند؟

5

در ماه مه سفر کردند. در کِبِک هوا بهاری بود؛ اغلب و کوتاه مدت باران می‌آمد، بین دو باران ابرها از هم جدا می شدند و بام‌های خیس در آفتاب می‌درخشیدند. در دشت اونتاریو قطار از میان مزرعه های سبزی می‌گذشت که انتهایشان جائی بود که آسمان و زمین هم دیگر را لمس می‌کردند، دنیائی سبز و آبی. در کوهستان راکی قطار در طوفان برف متوقف شد و یک شبِ تمام طول کشید تا برف روب‌ها آمدند.

در آن شب با هم خوابیدند. حرکت گهواره‌ای قطار بدن‌هایشان را آماده کرده بود، مثل کاری که یک روز گرم یا یک حمام داغ می‌کند. در طولِ مدت توقف قطار در فضای باز، بخاری‌ها ضعیف عمل می‌کردند و طوفان دوروبر واگن زوزه می‌کشید، سرما از کف و از پنجره تو می زد. آن دو با هم خزیدند توی یک تخت، خندیدند، لرزیدند، هم را بغل کردند و در بغل هم ماندند تا پیله‌ی گرمی احاطه‌شان کرد. هوس ناگهان به سراغ مرد آمد و مرد از ترس این که دوباره نرود، با شتاب عمل کرد و وقتی تمام شد، خوشحال شد. مرد در دلِ شب زن را بیدار کرد و با هم خوابیدن مانند تنفس آرامی بود. مرد صبح روز بعد با صدای سوت لوکوموتیو که داشت به برف روب‌ها خوش آمد می‌گفت، بیدار شد. از میان پنجره به برف و آسمان نگاه کرد، دنیائی آبی و سفید. مرد احساس خوشی داشت.

چند روزی در سیاتل ماندند. ساختمانِ روی تپه "کوئین آن"، که در آن اتاقی با صبحانه گرفته بودند، روی دامنه تپه‌ای بود با چشم انداز گسترده‌ای به شهر و دریا. بین ساختمان‌های بلند بزرگراهی چهار بانده را می‌دیدند که روی آن زنجیره اتومبیل‌ها بندرت قطع می‌شد، روزها رنگارنگ و شب‌ها ردیف چراغ‌ها و چراغ‌های عقب. مرد فکر می‌کرد مثل رودخانه‌ای است که یک سمتش به طرف بالا و یک سمتش به طرف پائین جریان دارد. گاهی صدای آژیر اتومبیل پلیسی یا آمبولانسی که می‌خواست اتومبیل‌های دیگر را کنار براند تا اتاقشان بالا می‌آمد،و در شبِ اول که مرد خوابش نمی‌برد، مدام بلند می‌شد و می‌رفت کنار پنجره تا اتومبیلی را نگاه کند که داشت با آن نور قرمز و آبی چشمک زن روی سقفش راه باز می‌کرد.گاهی هم سوت کشتی‌ی را می‌شنیدندکه ورود یا خروجش به لنگرگاه را اعلام می‌کرد.کشتی‌های باربر بودند،پر از بارهای رنگارنگ، دور و برشان قایق‌های بادبانی بزرگ وکوچک با بادبان‌های رنگی و ورم کرده. مدام باد تندی می‌وزید.

وقتی که دیگر نتوانست بخوابد، زنش را که خوابیده بود برانداز کرد. سن و سالش را دید، چین و چروکش را، پوست افتاده زیر چانه را،گوش‌ها و چشم‌ها را. دیگر آن صورت پف کرده، بوی تندِعرق و نفس‌های سوت مانند منزجرش نکردند. صبح روزگذشته در قطار زن را با سوت بیدار کرده بود، مثل آنوقت‌ها، با میل و رغبت صورت زن را  بین دست‌هایش گرفته بود و صورت را در دست‌هایش حس کرده بود و- با هم که خوابیده بودند- با سرخوشی بوی عشق و عرقِ زیر روانداز را استشمام کرده بود. سر خوش از این که می‌توانست زن را دوباره طبق مناسکشان بیدار کند، که هنوز به مراسم و مناسک عشقشان تسلط داشت، که زن هم این‌ها یادش نرفته بود! که در دنیایشان باز آرامشی بر قرار بود!

مرد درک کرده بود که عشقشان دنیائی خلق کرده بود فراتر از احساسی که برای هم داشتند. آن زمان هم که احساس متقابلشان را از دست داده بودند، دنیایشان پا بر جا بود. شاید رنگ‌هایش پریده و سیاه و سفید شده بودند، اما آن دنیای رنگ پرید،ه دنیای آنها باقی مانده بود. آنها در آن دنیا و با نظم آن زندگی کرده بودند. و حالا آن دنیا دوباره رنگی شده بود.

با هم برنامه‌ریزی می‌کردند. این هم فکرِ زن بود. وقتش نبود خانه را باز‌سازی کنند؟ برای رفت و آمدِکم کم بندرتِ بچه‌ها و نوه‌ها به جای سه اتاق خواب یک اتاق کافی نبود؟ مگر مرد همیشه دلش نخواسته بود اتاقِ بزرگی برای مطالعه و برای نوشتن کتابی داشته باشد که سال‌ها پیش قصدش را داشت و گاه گداری مطالبی برای آن جمع کرده بود؟ بهتر نبود با هم تنیس یاد بگیرند،گیریم دیگر نمی‌توانستند بازیکن‌های بزرگی شوند؟ آن پیشنهادِ کارِ شش ماهه در بروکسل که مرد حرفش را زده بود، به کجا رسیده بود- هنوز هم معتبر بود؟ بهتر نبود زن مرخصی می گرفت تا شش ماهی با هم به بروکسل بروند؟ مرد از فکر‌های زن و از علاقه‌اش خوشحال بود و در برنامه ریزی‌ها شرکت می‌کرد. اما راستش دلش نمی‌خواست تغییری در زندگی هر دویشان بدهد، اما دوست نداشت این را بگوید.

نمی‌خواست از هراسش از آن چیزفیصله نیافته بگوید، از آن چیزی که اهمیتش را نمی‌دانست، منشأش را نمی‌دانست و نمی‌دانست چرا با بالاتر رفتن سنش، آن چیز هم رشد می‌کند. آن چیز در ردِّ هر نوع دگرگونی از طرف او نهفته بود؛ با هرنوع تغیر و دگرگونی، مرد حس می‌کرد که بارِ آن فیصله نیافته سنگین‌تر می‌شود. اما چرا؟ چون دگرگونی‌ها مستلزم زمان‌اند و زمان هر چه سریع‌تر می‌رود و از دست می‌رود؟ چرا زمان سریع‌تر می‌رود؟ آیا بین زمانی که تجربه  می‌کنیم  با زمانی که هنوز در اختیار داریم، رابطه نسبی بر قراراست؟ آیا زمان با بالاتر رفتن سن و سال مدام سریع‌تر می‌گذرد، چون عمرِباقی مانده کوتاه‌تر  می‌شود، مثل نیمه دوم تعطیلات که در مواجهه با پایانِ مورد انتظارِتعطیلات، سریع‌تر از نیمه اول می‌گذرد؟ یا این بستگی به هدف‌ها دارد؟ آیا گذشتِ زمان در سال‌های جوانی به این دلیل طولانی به نظر می‌رسد، چون آدم بی‌صبرانه منتظر است تا بالاخره موفقیت بدست آورد، اسم و رسمی به هم بزند، ثروتمند شود، و زمان در سال‌های بعد به این دلیل شتاب می‌گیرد، چون دیگر انتظاری نیست؟ یا این که با بالاتر رفتن سن و سال روزها سریع‌تر می‌گذرند، چون آدم دیگر تمام برنامه روزانه‌اش را می‌شناسد، درست مثل جاده‌ای که هر چه بیشتر از آن عبور می‌کنیم، سریع‌تر می‌رویم؟ اما اگر این طور باشد که او باید طالب دگرگونی و تغییر باشد. پس یعنی عمرکوتاه‌تر از آن شده که بخواهی با دگرگونی‌ها از دستش بدهی؟ ولی مرد که هنوزآنقدرها پیر نشده بود!

6

اتومبیل بزرگی کرایه کردند، با سقف کشوئی و کولر، سیستم استریو و تمام این خرت و پرت‌های برقی. تلانباری سی دی خریدند، تعدادی از آنها که دوست داشتند و تعدادی هم همینطوری شانسی. به دماغه که رسیدند و اولین بار اقیانوس آرام را دیدند، زن سی دی سمفونی شوبرت را گذاشت. مرد بیشتر دوست داشت همان برنامه رادیوی امریکا را گوش کند،که داشت از آن آهنگ‌های دوران دانشجوئی او را پخش می‌کرد. بیشتر هم دوست داشت به جای این که با زن پیاده شود و زیر باران بایستد،توی اتومبیل بنشیند. ولی آن سمفونی مناسبِ باران بود، مناسب آسمان خاکستری و موج‌های خاکستری غلطان، و مرد حس می‌کرد که حق ندارد صحنه آرائی زن را خراب کند. زن رانندگی کرده و جاده باریکی را که به ساحل می‌رسید پیدا کرده بود، فکرش را هم کرده بود که درصندوق عقب یک تکه پلاستیک آبی رنگ بود، و مرد و خودش را با آن پوشانده بود. در ساحل ایستاده بودند، بوی دریا را استشمام می‌کردند، به شوبرت گوش می‌کردند و به صدای مرغ‌های دریائی و به صدای بارانی که روی پلاستیک می‌ریخت، و در آبِ آن سوی باران تکه‌ای از آسمانِ آبی دمِ غروب را می‌دیدند. هوا، گرچه سرد، اما خیس بود و سنگین.

کمی که گذشت، مرد بودنِ زیر تکه پلاستیک را تحمل نکرد،لحظه‌ای بدون تصمیم زیر باران ایستاد، از روی ساحل به طرف آب رفت و رفت در آب. آب سرد بود و کفش‌های خیس سنگین، شلوار خیس به پاها به شکم چسبیده بود و- از آن سبکی که معمولأ جسم در آب دارد، خبری نبود، با وجود این احساس سبکی  می‌کرد و با دست‌ها روی آب می‌کوبید و خود را به موج ها سپرده بود. شب که به رختخواب رفتند، زن از خود انگیختگی مرد خوشحال بود. مرد اما بیشتر ترسیده و شرمنده.

برای سفرشان ضربآهنگی پیدا کرده بودند که به کمک آن هر روزحدود صد مایل به سمت جنوب می‌رفتند. پیش از ظهر‌ها وقت تلف می‌کردند، چندین بار نگه می‌داشتند، از پارک‌های ملی دیدن می‌کردند و از تاکستان‌ها و ساعت‌ها در ساحل قدم می‌زدند. شب‌ها هر جا که دم دستشان بود، بیتوته می‌کردند، گاهی در متل درب و داغانی کنار بزرگراه با اتاق‌های بزرگ،که بوی مواد ضد عفونی کننده می‌دادند و تلویزیون‌ها روی پایه‌هائی به ارتفاع قد آدم پیچ شده بود،گاهی درخانه‌های مسکونی که اتاق با صبحانه داشتند. شب‌ها هر دونفرشان زود خسته می‌شدند. به هر حال وقتی سرشب با کتابی و بطری شرابی به تخت خواب می‌رفتند، به هم می‌گفتند که خسته‌اند، پلک‌های مرد روی هم می‌آمد و چراغ کنار تختش را خاموش می‌کرد. یک شب که مرد نیمه‌های شب بیدار شد، زن هنوز داشت مطالعه می‌کرد.

گاه گداری مرد ترتیبی می‌داد تا منتظر بشود و بتواند زن را که به طرفش می‌آمد، ببیند. می‌گفت که زن مقابل رستورانی پیاده‌اش کند و آنوقت جلوی ورودی منتظر می‌شد تا زن اتومبیل را پارک می‌کرد و خیابان را رد می‌کرد و به سمت مرد می‌آمد. دیدن راه رفتن زن و هیکل زن، همیشه زیبا بود و در عین حال مرد را اندوهگین می‌کرد.

7

در اورِگون ساحل و جاده را مه گرفته بود. پیش از ظهر امیدوار بودند که ظهر هوا بهتر شود، و عصر امیدشان را به فردا بستند. اما باز هم جاده و جنگل در مه بود و روی مزرعه‌ها پوشیده از مه. اگر روی نقشه نام آبادی‌هائی که از میانشان  می‌گذشتند و اغلب هم فقط چند ساختمان کنار هم بودند، نوشته نشده بود، آنها را اصلأ نمی‌دیدند.گاه یک تا دوساعت از میان جنگلی می‌گذشتند، بدون آن که از مقابل خانه‌ای رد شوند و بدون آن که اتومبیلی از روبرویشان بیاید یا از آنها سبقت بگیرد. یک بار پیاده شدند، صدای موتورِ روشن به درخت‌های درهمِ دوسمت جاده می‌خورد، ولی گم نمی‌شد، همان نزدیکی می‌ماند، اما به خاطر مه، ملایم تر.  موتور را خاموش کردند و دیگر هیچ صدائی شنیده نمی‌شد، نه شکستگی صدائی، نه پرنده‌ای، نه اتومبیلی، نه دریائی.

مدت‌ها بود که آخرین منطقه مسکونی را پشت سر گذاشته بودند و با آبادی بعدی سی مایل فاصله داشتندکه تابلوئی وجود جایگاه بنزینی را اعلام کرد. رسیدند، محوطه‌ای بزرگ و شن ریزی شده، دو پمپ بنزین، یک چراغ و انتهای محوطه ساختمانی تقریبأ ناپیدا. مرد ترمز کرد، به محوطه پیچید و کنار پمپ ایستاد. منتظر شدند. مرد پیاده شد تا در بزند،که در باز شد و زنی بیرون آمد. از محوطه رد شد، سلام کرد، لوله بنزین را برداشت، اهرم را چرخاند و شروع کرد باک را پر کردن. زن کنار اتومبیل ایستاده بود، در دست راست لوله بنزین را گرفته بود و دست چپش را به کمر زده بود. متوجه شدکه مرد چشم از او بر نمی‌داشت.

«شیلنگ خرابه، باید با دست نگه‌اش دارم.الان شیشه‌ها رو تمیز می‌کنم.»

«اینجا احساس تنهائی نمی‌کنین؟»

زن متعجب و محتاط به مرد نگاه کرد. دیگر جوان نبود، واحتیاطش، احتیاطِ زنی بود که بارها خود را گرفتار کرده بود و بارها سَرخورده بود.

«آخرین آبادی بیست مایل عقب‌تره و بعدی سی مایل جلوتر- یک طوری ... منظورم، احساس  تنهائی نمی‌کنین؟ تنها زندگی می‌کنین؟»

زن متوجه جدی بودن، توجه و مهربانی در نگاه مرد شد و لبخندی زد. چون نمی‌خواست اسیر نگاهش شود، پوزخندی زد. مرد هم لبخند زد، خوشحال و دستپاچه از چیزی که باید می‌گفت.

«زن زیبائی هستین.»

صورت زن کمی سرخ شد، زیر آن همه کک و مک زیاد معلوم نبود، و دیگر لبخند نزد. حالا زن هم نگاهش جدی شده بود. زیبا؟ زیبائیش از بین رفته بود، خودش هم می‌دانست،گرچه هنوز مورد توجه مردها بود، هنوز می‌توانست میلی در آنها بیدار کند و غرورشان را، و هنوزمی‌توانست بترساندشان. به چهره مرد نگاه کنجکاوی انداخت.

«درسته، اینجا جای خلوتیه، اما عادت کردم. ولی...»، تاملی کرد، نگاهی به لوله بنزین انداخت، باز سرش را بالا آورد و به چهره مرد نگاه کرد، حالا صورتش کاملأ سرخ بود، قد راست کرد و با لجبازی خواسته دلش را گفت. «ولی من که همیشه تنها نمی مونم.»

لحظه‌ای همینطورایستاد، راست، سرخ، چشم درچشم مرد. باک پرشد، زن درِ باک را بست، از اتومبیل کنار رفت و لوله را به پمپ آویزان کرد. خم شد، اسفنجی از سطلی در آورد، برف پاکن‌ها را بالا برد و شیشه را تمیز کرد. مرد دید که زن با کنجکاوی به همسرِمرد که داشت نقشه باز کرده روی زانویش را مطالعه می‌کرد نگاهی انداخت، او هم لحظه‌ای سر بلند کرد تا سری برای زن تکان بدهد و لبخندی بزند و باز مشغول خواندن شود.

برای مرد خوشایند نبود که همینطور کنار زن بایستد و زن شیشه را تمیز کند. اما دوست هم داشت که به زن نگاه کند و چشم از او برندارد. زن نه شلوار جین و پیرهن چهارخانه تنش بود و نه پیرهن آبی بلندِ رنگ و رو رفته، بلکه شلواری پمپ بنزینی به رنگ آبی تیرهِ علامتِ شرکتِ بنزین و زیر آن تی شرتی سفید. هیکل ورزیده‌ای داشت، اما حرکاتی نرم. حرکاتش ملاحتی داشت بیانگر این که زن از قدرت و سبکی جسمش خوشش می‌آمد. یکی از بندهای شلوار از روی شانه‌اش سُرید و زن با انگشت بند را روی شانه انداخت و به نظر مرد این عمل آشنا آمد.

وقتی زن کارش تمام شد و مرد به او پول داد و زن به طرف ساختمان رفت تا بقیه‌اش را بیاورد،مرد هم با او رفت. بعد ازچند قدمی که قرچ قرچ کنان روی شن‌ها رفتند، زن دستش را روی بازوی مرد گذاشت.

«مجبور نیستین بیائین، خودم پول خرد را می‌آرم.»

8

مرد در محوطه ایستاد، درفاصله بین اتومبیل و ساختمان. زن وارد ساختمان شد، در پشت سرش بسته شد.

مرد فکر کرد، چقدر وقت دارم تا تصمیم بگیرم؟ یک دقیقه؟ دو؟ او برای خرد کردن پول چقدر وقت دارد؟ نظم و ترتیبش چطور است؟ صندوقی دارد که در آن اسکناس‌ها و پول خردها را مرتب چیده است و باید فقط از این جا چند سکه و از آنجا چند اسکناس بردارد؟ عجله می‌کند، یا می‌داند که هریک دقیقه‌اش خوشحالم می‌کند؟

مرد به جلوی پایش نگاه کرد و دید که شن‌ها از مه خیس شده بودند. با نُک کفش سنگی را غلطاند؛ می‌خواست ببیند آیا سنگ ازپائین هم خیس است؛ بود. به همکارهایش یاد داده بودکه فکرکردن و تصمیم گرفتن دو موضوع جدا است،که فکر لزومأ نباید به تصمیمی منجر شود و اگر هم؛ نه به تصمیمی درست، برعکس ممکن است تصمیم گیری را تا حد فلج شدن پیچیده کند. فکر کردن نیاز به وقت دارد، تصمیم گیری به جرئت؛ خودش این را گفته بود و حالا می‌دانست آنچه که کم دارد وقت فکر کردن نیست،جرئت تصمیم گیری است.می‌دانست که زندگی تصمیم‌هائی که نمی‌گیریم را هم، مانند تصمیم‌هائی که می‌گیریم، ثبت می‌کند. اگرتصمیم به ماندن در آنجا نمی‌گرفت، باید به راه ادامه می‌داد. ماندن در اینجا- چه باید به او بگویم؟ یعنی از او بپرسم که می‌توانم اینجا بمانم؟ او باید چه جوابی بدهد؟ نباید بگوید نه، حتی اگردلش بخواهد بله بگوید، چون باید مسئولیتی را که سؤال من بر دوشش می‌گذارد رد کند؟ من باید وقتی او دوباره از در بیرون می‌آید  با کیف و چمدانم اینجا ایستاده باشم و اتومبیل باید رفته باشد. ولی اگرمن را نخواهد چی؟ یا اگر الان بخواهد اما بعدأ نخواهد، چی؟ یا اگر من بعدأ نخواهم بمانم؟ نه، به اینجا نمی‌رسد. اگرالان همدیگر را بخواهیم، برای همیشه خواهیم خواست.

رفت به طرف اتومبیل. می‌خواست به زنش بگویدکه اشتباه کرده بودند، که حتی اگر بخواهند نمی‌توانند زندگی مشترکشان را دوباره سر و سامان بدهند،که در هفته‌های اخیر در شادیش همیشه اندوهی بوده،که دیگر نمی‌تواند با اندوهش زندگی کند،که می‌داند به خطر انداختن همه چیزبه خاطر زنی که نمی‌شناسد و زنی که او را نمی‌شناسد،دیوانگی است. بگویدکه بیشتر دوست دارد دیوانه باشد تا عاقل و اندوهگین.

هنوزچند قدمی به اتومبیل مانده بود که زنش سربلند کرد. به مرد نگاه کرد، روی صندلی راننده خم شد، شیشه را پائین کشید و چیزی به مرد گفت. مرد نفهمید. زن تکرارکرد که آن تپه‌های ماسه‌ای بزرگ را روی نقشه پیدا کرده است. سر صبحانه یادشان آمده بود که زمانی عکس‌هائی از تپه‌های ماسه‌ای بزرگی دیده بودند و بعد بیهوده روی نقشه دنبالشان گشته بودند. حالا زن پیدایشان کرده بود. گفت که زیاد دور نیستند و تا شب نشده به آنجا می‌رسند. چهره‌اش از شادی برق می زد.

شادی زن  برای چیزهای کوچک – چند بار تا به حال زن مرد را با این جور چیزها غافلگیر وخوشحال کرده بود. و آن صمیمیت در بیان شادی‌هایش! صمیمیتی کودکانه، سرشار از این امید و احتمال که دیگران هم خوب اند و بابت چیزهای خوب خوشحال می‌شوند و به خوبی پاسخ می‌دهند. سال‌ها بود که این حالتِ زن را ندیده بود، تازه در این هفته‌های اخیر بود که صمیمیت زن برگشته بود.

مرد شادی زن را دید. شادی زن به مرد خوش آمد گفت و در برش گرفت. کارت تمومه؟ می‌تونیم راه بیفتیم؟

مرد سر به تایید تکان داد و انگارکه می‌خواهد بدود، سوار اتومبیل شد و موتور را روشن کرد. محوطه را ترک کرد، بی آن‌که به پشت سر نگاه کند.

9

زنش تعریف کرد که چه طور روی نقشه تپه‌های ماسه‌ای را پیدا کرده و چرا امروز صبح نتوانسته بودند پیدایشان کنند. گفت که چه ساعتی از غروب به آنجا می‌رسند و کجا می‌توانند اقامت کنند. روز بعدش چه مسیری را می‌توانستند طی کنند. آن تپه‌های ماسه‌ای چه ارتفاعی داشتند.

کمی بعد زن متوجه شد که اتفاقی افتاده بود. مرد آهسته می‌راند، با دقت به مه چشم دوخته بود، با حرف‌های زن گاهی با کلمه‌ای زیرلبی و نامفهوم به اعتراض یا تایید همراهی می‌کرد- این که مرد حرف نمی‌زد، اشکالی نداشت، اشکال در لب‌های به هم فشرده‌اش بود و گونه‌های منقبضش. زن پرسیدکه چی شده. به موتور یا تایرها یا مسیرمربوط است؟  به مه یا جاده؟ به چیزدیگر؟ زن اول بی‌خیال سؤال می‌کرد و بعد که مرد پاسخی نداد، نگران. «حالِت خوب نیست؟ درد داری؟» مرد که رفت روی شانه پراز گیاه و علف جاده نگه داشت، زن مطمئن شد که یا قلب است یا فشار خون. مرد بی‌حرکت نشسته بود، دست‌ها روی فرمان، نگاه به جلو.

مردگفت: «ول کن.» و می‌خواست بگوید که زیاد طول نمی‌کشد، اما حرفی زده بود و  حرف انقباضی را باز کرده بود که دهنش را بسته بود و گونه‌هایش را کشیده بود و اشک‌هایش را نگه داشته بود. سال‌های سال بود که گریه نکرده بود.  می‌خواست گریه‌اش را در گلو خفه کند،که ناله‌ای زد و بعد زار. خواست با حرکت  دست‌ها عذر بخواهد و بگوید که این حالت یک باره به سر وقتش آمده و  نمی‌خواسته گریه کند، اما چاره‌ای نداشته. اما اشک‌ها نیاز به عذرخواهی و توضیح را شستند و بردند و او نشسته بود و دست‌ها روی زانو، سرافکنده، می‌لرزید و گریه می‌کرد. زن مرد را بغل گرفت، اما مرد به بغل زن نرفت، همان جا که نشسته بود، نشست . گریه مرد تمامی نداشت و زن تصمیم گرفت در آبادی بعدی پی هتلی یا پزشکی بگردد و خواست مرد را بلند کند و روی صندلی کنار راننده بنشاند، اما مرد خودش سُرید روی صندلی کناری.

زن رانندگی می‌کرد. مرد گریه. برای رویایش گریه می‌کرد، برای فرصت‌هائی گریه می‌کردکه زندگی به او داده بود و او نتوانسته بود یا نخواسته بود استفاده کند، برای از دست رفته‌ها ی زندگیش گریه می‌کرد وجبران ناپذیرها، گریه می‌کرد، چون هیچ چیز دیگر بر نمی‌گشت. هیچ چیز را نمی‌توانست جبران کند. گریه می‌کرد، چون خواسته‌هایش را با اصرار بیشتر نخواسته بود و بیشتر وقت‌ها هم نمی‌دانسته چه می‌خواسته. برای سختی‌ها و ناخوشی‌های زندگی مشترکشان گریه می‌کرد و برای خوشی‌های آن. برای سرخوردگی‌هائی گریه می‌کرد، که دچارش شده بودند و برای امیدواری‌ها و انتظاراتی که هفته‌های اخیر با هم تقسیم کرده بودند. هر چه که به یادش می‌آمد، وجهی اندوهگین داشت ودردناک؛ دردناکی تمام لحظه‌های زیباو شادی بخش هم، فانی بودنشان بود. عشق، زندگی مشترکشان در زمانی که به خوبی جریان داشت، سال‌های خوب با بچه‌ها، سرخوشی کار، لذتِ کتاب و موسیقی- همه این‌ها تمام شده بود. یادها تصویر پشت تصویر مقابل چشمِ درونش می‌آوردند، اما هنوزتصویری را درست ندیده بودکه مُهری روی آن می‌خورد و تصویر با حروف درشت و قابی درشت برجا می‌ماند: گذشته. 

گذشته؟ به این سادگی‌ها از سرنگذشته، بدون دخالت او نگذشته بود            خودش دنیائی را که عشق هر دونفرشان ساخته بود، ویران

کرده بود. بعد ازاین دیگر آن دنیا وجود نخواهد داشت، نه این که تصویری بماند

سیاه و سفید به جای تصویری رنگی، اصلأ تصویری نمی‌ماند.

دیگر اشکی نداشت. خسته بود و تهی. می‌دانست که برای زندگی مشترکش، انگار که تمام شده باشد،گریه کرده بود،برای زنش،انگار که از دستش داده باشد،گریه کرده بود.

زن نگاهی به او انداخت و لبخندی زد. «خب؟»

از کنار تابلوئی با اسم شهری گذشتند، تعداد ساکنین و ارتفاع از سطح دریا. مرد فکر کرد چند صد تا آدم می‌شود یک شهر. فقط چند متری از سطح دریا ارتفاع دارد؛ پس دریا باید نزدیک باشد، گرچه در مه دیده نمی‌شود.

«ممکنه نگه داری؟»

زن اتومبیل را به حاشیه جاده راند و نگه داشت. مرد فکر کرد، الان، همین الان. «من اینجا پیاده می شم. همراهت نمی‌آم. می‌دونم که رفتارم قابل درک نیست. باید می‌دونستم. اما حتی نمی‌دونم که چطور می‌تونستم بدونم. ما داریم تلاش می‌کنیم تا توی خرابه‌ها جائی برای خودمون درست کنیم. نمی‌خوام با تو توی خرابه‌ها زندگی کنم. می‌خوام اصلأ دوباره یک امتحانی بکنم."

" چی رو؟ چی رو می خوای امتحان کنی؟»

«زندگی رو، عشق رو، شروع دوباره‌ای رو، هر چی که هست رو.»

زیر نگاه غربت زده و رنجیده زن، به نظرمرد حرف‌هائی که می‌زد،بچگانه می‌آمد. اگر زن می‌پرسید چه کار می‌خواهد بکند،اینجا چه کار می‌خواهد بکند،ازکجا می‌خواهد خرج زندگیش را بیاورد، زندگیش در وطنش را می‌خواهد چه کار کند-  مرد نمی‌توانست پاسخی بدهد.

«بیا تا تپه‌های شنی بریم. هر وقت بخوای، می‌تونی بری. من که نمی‌تونم نگه‌ات دارم. اگر هنوز توی گودال عمیقی سقوط نکردی، بیا با هم حرف بزنیم. شاید حق با تو باشه و ما هنوز واقعأ با اون چیزی که بین ما بود یا دیگه نبود، روبرو نشدیم. پس این کار رو بکنیم.» زن دستش را گذاشت روی زانوی مرد. «باشه؟»

حق با زن بود. به هر حال می‌توانستند تا تپه‌های شنی بروند و درباره همه چیز صحبت کنند؟ یا خودش حداقل می‌توانست به زن بگوید که او را همین جا رها کند و برود، باید چند روزی با خودش باشد و بعد به زن ملحق شود، حداکثر تا زمان پرواز؟ نباید برای زنش از خوابش می‌گفت و از  آن زنِ در جایگاه بنزین؟ صادقانه‌تر نبود؟

«من فقط الان می‌تونم برم. لطف می‌کنی درِ صندوق عقب را باز کنی؟»

زن سر تکان داد.

مرد پیاده شد، اتومبیل را دور زد، درِ سمتِ زن را بازکرد و اهرم کوچکی بین در و صندلی را کشید. درِصندوقِ عقب پرید بالا. مرد چمدان و کیفش را برداشت و گذاشتشان روی زمین. بعد درِ صندوقِ عقب را بست و آمدکنار در اتومبیل. در هنوز باز بود. زن سرش را بالا آورد و نگاهش کرد. مرد در را آرام و بی صدا بست، اما به نظرش آمد که در را به صورت زن کوبانده است. زن هنوز به مرد نگاه می‌کرد. مرد چمدان و کیفش را برداشت و راه افتاد. قدمی برداشت و نمی‌دانست که توان برای دومی هم داشت یا نه، دومی را که برداشت، نمی‌دانست برای بعدی و بعدی داشت یا نه. اگر می‌ایستاد، باید رو می‌گرداند، برمی‌گشت و سوار می‌شد. اگر هم زن  نمی‌رفت، مرد نمی‌توانست برود. مرد خواهش کرد، برو، برو.

زن اتومبیل را روشن کرد و راه افتاد. مرد وقتی رو گرداند که دیگر صدای اتومبیل را نمی‌شنید. اتومبیل هم در مه فرو رفته بود.

10

متلی پیدا کرد و بر سر قیمت مناسبی برای تمام ماه آینده چانه زد.  رستورانی پیدا کرد با پیشخوانی بزرگ، میزهای پلاستیکی، صندلی‌های پلاستیکی و جعبه موزیک. خیلی مشروب نوشید، لحظه‌ای بی جهت سر خوش بود و لحظه‌ای، اگر به خودش نمی‌گفت برای آن روز به اندازه کافی اشک ریخته، می‌خواست گریه کند.  این تنها رستوران محل بود، مرد هم تمام شب را گوش به زنگ بود تا اتومبیلی از راه برسد، تا کسی پیاده شود،تا صدای پای زنش روی جاده را تشخیص بدهد. منتظر بود، سرتا پا حسرت و سر تا پا دلواپس.

صبح روز بعد رفت به کنار دریا. باز مه ساحل را پوشانده بود، آسمان و دریا خاکستری بودند و هوا گرم و شرجی و دَم کرده. مرد احساس می‌کردکه بی نهایت وقت دارد.

هانس کریستین اندرسون (دوم آوریل 1805 – چهارم اوت 1875)، متولد شهر اُدنز (Odense) در دانمارک است؛ پسر یک کفاش فقیر و یک مستخدمه. در نوجوانی، به‌عنوان نقال نمایشنامه‌ها و خواننده به شهرت رسید. در چهارده‌سالگی به پایتخت، کپنهاک، عزیمت نمود و مصمم شد تا در صحنه‌ی تئاتر به موفقیت ملی دست یابد. اما به‌نحو تأسف‌باری ناکام ماند؛ اما دوستان بانفوذی در پایتخت پیدا نمود که جهت جبران تحصیلات ناقصش از او در مدرسه‌ای ثبت‌نام به عمل آوردند. از مدرسه متنفر بود، به‌طوری‌که در سن هفده‌سالگی در کلاس دوازده‌ساله‌ها حاضر می‌شد و مدام مورد تمسخر شاگردان و معلمان قرار می‌گرفت.

در 1829 اولین کتابش- شمارش یک پیاده‌روی (An Account of a Walking Trip)- منتشر شد. پس از آن به‌طور منظم کتاب‌هایی منتشر نمود. در ابتدا کتاب‌هایی که برای بزرگسالان نوشته بود به نظر خودش مهم‌تر از فانتزی‌هایش بودند، اما به مرور زمان دریافت که همین داستان‌های عامیانه وجوه پایداری از زندگی بشری و شخصیت داستانی را آشکارا و به شکلی مسحورکننده به تصویر می‌کشند. این امر دو پی‌آمد داشت. نخست این‌که دیگر داستان‌هایش را به‌عنوان سرگرمی‌هایی که مختص کودکان نگاشته شده در نظر نمی‌گرفت و دوم این‌که به‌جای بازگویی قصه‌های سنتی، نگاشتن داستان‌های خود را آغاز نمود.

او زمانی گفته که ایده‌های داستان‌هایش «مانند بذری کاشته‌شده در ذهنش هستند که تنها به بوسه‌ی تلألویی از خورشید یا قطره‌ی دارویی نیاز دارند تا بشکفند.» او به‌طرز ظریفی مردمی را که دوست می‌داشت یا از آن‌ها متنفر یود در قالب شخصیت‌های داستان‌هایش ارایه می‌داد: زنی که از پذیرش عشقش امتناع کرده بود در «ماهی‌بانوی کوچولو» (Little Mermaid) به شاهزاده‌ای احمق بدل می‌شود؛ زشتی و خباثتش، یا خیالپردازی‌های پدرش برای میراث‌خواری از یک خانواده‌ی قدرتمند و متمول، در «جوجه‌اردک زشت» (Ugly Duckling) بازتاب می‌یابد.

در اوایل 1846 ترجمه‌ی داستان‌های هنس اندرسون به انگلیسی آغاز شد. از آن پس، کتاب‌های متعدد، آوازهای هالیوودی و انیمیشن‌هایی از دیزنی به استمرار اشتهار داستان‌هایش در جهان انگلیسی‌زبان یاری رسانده‌اند.

مادربزرگ خیلی پیر است؛ چهره اش چین‌خورده و گیسش به کلی سپید؛ اما چشم‌هایش هم‌چون دو ستاره‌اند با درخششی گرم و گیرا که چون در تو بنگرند از خوبی لبریز می‌شوی. جامه‌ی ابریشمی ِ فاخر و خوش‌رنگی به تن می‌کند که طرحی از گل‌های درشت بر آن نقش بسته و هنگام حرکتش خش‌خش می‌کند. آن‌گاه می‌تواند داستان‌های شگرفی بگوید. مادربزرگ کوله‌باری از دانسته‌هاست؛ چرا که پیش از پدر و مادر، او می‌زیسته- و این کاملاً مسجل است. سرودنامه‌ای دارد با قلاب‌های نقره‌ای بزرگ که اغلب می‌خواندش و میان برگ‌هایش گل رزی خوابیده، کاملن خشک و صاف، به زیبایی رزهای ایستاده در گلدان نیست، اما مادربزرگ هنوز با اشتیاق فراوان می‌بویدش و اشک به چشم می‌آورد. «حیرانم که چرا به آن گل پژمرده در کتاب قدیمی این‌گونه می‌نگرد؟ شما می‌دانید؟» چرا، وقتی اشک های مادربزرگ بر رز می‌غلتد؛ و نگاهش به آن خیره می‌شود؛ رز جانی دوباره می‌گیرد و اتاق را با رایحه‌ی دل‌انگیزش پر می‌کند؛ دیوارها چونان که در مه، محو می‌شوند و تمامی پیرامونش جنگل سبز باشکوهی‌ست که در تابستان پرتوهای خورشید از میان شاخ و برگ‌های انبوه در آن جریان می‌یابند؛ و مادربزرگ، چرا دوباره جوان شده؛ دوشیزه‌ای افسون‌کننده، دل‌انگیز چون رز با گونه‌هایی گوشتالو و گلگون، طره‌هایی براق و نرم و قامتی قشنگ و رعنا، اما چشم‌ها، آن چشم‌های آرام و مقدس، انگار برای مادربزرگ ساخته شده‌اند. مرد جوانی کنارش می‌نشیند؛ بالابلند و قدرتمند، شاخه‌ی رزی به او می‌دهد و مادربزرگ آن را می‌بوید. مادربزرگ را توان بوییدن در اکنون نیست؛ آری، به یاد آن روز می‌بوید؛ و اندیشه‌های بسیار و دریافت‌های مجدد گذشته؛ اما آن مرد جذاب و جوان رفته است؛ و رز در کتاب قدیمی پژمرده است؛ و مادربزرگ این‌جا نشسته است؛ بار دیگر یک مادربزرگ سالخورده که به رز فروپژمرده در کتاب، خیره نظر افکنده.

اکنون مادربزرگ مرده است. زمانی بر صندلی راحتی‌اش می‌نشست؛ حکایتی بلند و زیبا نقل می‌کرد و زمانی که به پایان می‌رسید؛ می‌گفت که خسته شدم؛ سرش را به پشت تکیه می‌داد و لحظه‌ای می‌آرمید. صدای آهسته‌ی نفس‌های خفته‌اش را می‌شنیدیم که به تدریج آرام‌تر و خاموش‌تر می‌شد و بر سیمایش خرسندی و سعادت سوسو می‌زد. گویی با اشعه‌ای از خورشید پرتو یافته. یک لبخند بیشتر و سپس گفتند که مرده. در تابوتی سیاه قرار داده شد؛ درحالی‌که به لایه‌های سفید کتان کفن‌پیچ شده؛ لطیف و زیبا نگاه می‌کرد؛ چشمانش بسته شد تمامی چین ‌های چهره‌اش برچیده شده بود؛ گیسوانش سپید و نقره‌ای به نظر می‌رسید و دورتادور دهانش، لبخندی شیرین درنگ کرده بود. هرگز از نظر افکندن بر پیکر آن‌که چنان عزیز بود؛ نهراسیدیم؛ مادربزرگی مهربان. کتاب سرود که هنوز رز در آن آرام گرفته بود زیر سرش گذاشته شد؛ کتابی که آن‌چنان دوستش می‌داشت؛ آن‌گاه مادربزرگ را به خاک سپردند. بر گوری که با دیوار گورستان کلیسا دربرگرفته شده بود؛ بوته‌ی رزی کاشتند؛ چیزی نگذشت که با انبوه رزها پوشیده شد؛ و بلبلی در میان گل‌ها نشست و بر فراز گور آواز سر داد. از اُرگ کلیسا صدای موسیقی و کلمات سرودی زیبا به گوش رسید که  در کتاب قدیمی جای گرفته در زیر سر مرده نگاشته شده بود.

مهتاب نور خود را بر گور پاشید لیک مرده‌ای آن‌جا نبود؛ هر کودکی توانست ایمن حتا در شب، رفته و شاخه‌گلی از بوته کنار دیوار گورستان کلیسا بچیند. مردگان بیشتر از ما که می‌زییم می‌دانند. مردگان می‌دانند چه دهشتی بر ما دامن خواهد گسترد اگر چنین چیز غریبی رخ دهد؛ حضور شخصی مرده در میان ما زندگان. آن‌ها از ما بهترند؛ مردگان دیگر بازنمی‌گردند. زمین، تابوت را انباشته می‌ساخت و تنها این زمین بود که خود را بر آن می‌افکند. برگ‌های سرودنامه، حال، گردوغبارند و رُز نیز با تمام یادآوری‌هایش فروپاشیده است از هم. اما بر بالای گور، رزهای باطراوت می‌شفکند؛ بلبل می‌خواند و اُرگ می‌نوازد و هنوز خاطره‌ی مادربزرگ پیر زنده است با چشمان نجیب و عاشق که همواره جوان می‌نمودند. چشم‌ها نمی‌توانند که بمیرند؛ بار دیگر مادربزرگ عزیزمان را خواهیم دید؛ جوان و زیبا، آن‌سان که برای نخستین بار به رزِ سرخ و معطر بوسه زد؛ همان رزی که اکنون گردوغبارِ درون گور است.

این دخترک جلف! فکر می‌کند، از همه زیباتر است. یوهو، موهایش بعد از فر شش‌ماهه، دوباره رشد کرده است. بعد هم این چکمه‌های کوتاهی که پوشیده است، خیلی احمقانه هستند. به‌علاوه هیچ‌چیز نمی‌داند. او در مورد هیچ‌چیز، اطلاعات ندارد.

همیشه وقتی پسر را می‌بیند، مثل هنرپیشه‌ها موهای خود را به عقب می‌اندازد.

حتی یک آدم کور هم متوجه می‌شود که چه فیلمی می‌آید. بسیار خوب، قبول. او خیلی خوب می‌رقصد. بهتر از من. اعتراف می‌کنم. صدایی بسیار خوب و چشم‌های زیبا دارد، اما دیگر این قیل‌و‌قال دائمی چیست؟ بعد از پنج دقیقه، اعصاب آدم را خرد می‌کند.

و مرد با او... ساعـت‌ها حرف می‌زند. مخصوصاً به آن‌ها نگاه نمی‌کند. نه، حالا دستش را دور گردن زن می‌اندازد. می‌خواهم از این‌جا دور شوم! اما حتماً زن دوست دارد که من همین کار را انجام دهم. در این صورت پیروز شده است.

در دستشویی به آینه نگاه می‌کنم و چشم‌های خود را زشت و مهوع می‌یابم. در هر صورت حالت تهوع دارم. دقیقاً حالا باید بیهوش شوم. به این ترتیب مرد متأسف خواهد شد که ساعت‌ها با او گفت‌وگو کرده است.

حتی وقتی از دستشویی برمی‌گردم، مرد آن‌جا ایستاده است: «برویم؟»

سعی می‌کنم وقتی به او جواب می‌دهم: «اگر تو میل داری...» حتی‌المقدور بی‌تفاوت جلوه کنم. در حالی که اصلاً نمی‌توانم بگویم که چقدر خوشحالم. به در که می‌رسیم از او می‌پرسم، مشکل کریستن چیست.

«آه خدایا. چه آدم اعصاب‌خرد کنی! وای...!»

زیر لب می‌گویم: «به‌نظر من که خیلی مهربان است.»

 اشاره: باب تربر؛ آثارش در اغلب مجلات معتبر ادبی جهان چاپ شده‌اند. او با خانواده‌اش در جنوب شرقی ماساچوست زندگی و تمام وقتش را صرف نوشتن می‌کند.

در تاریکی غلیظ بیدار می‌شوی، و سایه‌ی خمیده دو گربه را پشت پنجره می‌بینی، برق دو جفت چشم. برای رفع شبهه چشم‌ها را می‌شماری. در نور کم اتاق دمر می‌افتی تا بهتر ببینی، قبلاً هم از این رؤیا‌ها دیده‌ای، این بار باید بیشتر دقت کنی.

از این رو با چشم‌های نیم‌باز متمرکز می‌شوی، و نفست را حبس می‌کنی. شیشه‌ی تیره‌ی دوجداره و ضخیم، پیشتر هم فریب‌ات داده است. مضاف بر آن نوشخواری بیش از حد انجام داده‌ای. همین کافی است که برای لحظه‌ای، آن برق چشم‌های گربه‌ها را با چشم‌های دو تا کفتر عوضی بگیری. حتماً مال کفتر است، فقط کفتر، گذشته از همه چیز این‌جا طبقه‌ی نهم است،با مهتاب کاملی که چشم‌انداز وسیع مقابل را به زیبایی هاشور زده است.

یک دقیقه‌ای طول می‌کشد تا بفهمی که آن‌ها گربه هستند. دو تا گربه در هره‌ی طبقه‌ی نهم، اما چطور آمده‌اند؟ مال که هستند؟

برای این‌که حواست را بیشتر جمع کنی، دورتر را نگاه می‌کنی. سه شماره چشم‌هات را می‌بندی، و بعد به زنی که توی رختخواب و زیر پتو خوابیده نگاه می‌کنی. ساعت را که مثل ذغال گر گرفته می‌درخشد، از روی مچ دست او می‌خوانی. 4:42. اگر بیدارش کنی او چه خواهد گفت؟ عزیزم گربه‌ها می‌توانند بالا بروند، ولی آخر این‌جا طبقه‌ی نهم ساختمان است؟ از این رو زل می‌زنی به تاریکی، شاید هم، جغد باشند.

جایی خوانده‌ای که جغد‌ها از ارتفاعات بالا شکار می‌کنند. آن‌ها ساعت‌ها می‌نشینند و تماشا می‌کنند، سپس با پنجه‌های باز به پایین شیرجه می‌زنند، غذای‌شان را توی پرواز به چنگ می‌زنند و با خود می‌برند. شکارشان را درسته قورت می‌دهند. حالا زنده یا مرده، مهم نیست. ساعتی بعد، کیسه‌های مملو از پر و استخوان و پوست را به بیرون فوت می‌کنند.

از رختخواب بیرون می‌آیی. پاورچین‌پاورچین مثل دزد‌ها جلو می‌روی. باید از نزدیک نگاه بکنی. به چشم‌هایت اطمینان نداری. تلنگری کوچولو به شیشه می‌زنی، می‌کوشی تا این دو سایه‌ی سیاه برگردند و نگاهت کنند. جغد‌ها می‌توانند کله‌هایشان را نیم‌دور کامل بچرخانند. باید این کار را بکنند. چشم‌های‌شان به‌قدری درشت است که جا برای عضلات چشم باقی نمانده و مغز به سختی توی کاسه جا گرفته است.

یک آن چهار تا گوهر الماس‌رنگ مهتاب را بازمی‌تابانند. سپس یکی از گربه‌ها رو برمی‌گرداند. دیگری، گربه‌ی کوچک‌تر، کش‌وقوسی به خود می‌دهد و پنجه‌ی تنبلش را به شیشه می‌کشد، تو گویی که برایت دست خداحافظی تکان می‌دهد. و تو با ناخن به شیشه ضربه می‌زنی و زیر لب زمزمه می‌کنی: «برو! برو!»

وقتی گربه‌ی بزرگ‌تر بی‌این‌که نگاهی به عقب بکند، تیز به میان تاریکی می‌جهد، به قدری تیز،که تو رفتنش را نمی‌بینی، حس می‌کنی هوای توی سینه‌ات خالی می‌شود. لحظه‌ای دو تا گربه است، حالا یکی، نفست درنمی‌آید، دریغ از ذره‌ای هوا در ریه‌ها، سپس با دیدن همان گربه‌ای که برایت دست تکان داد و حالا برای دیدن هم قطارش از هره گردن می‌کشد و نگاه می‌کند، دوباره تنفست عادی می‌شود. آن‌گاه گربه دوباره پهن می‌شود، کش می‌آید، پنجه‌های جلویش را باز می‌کند، غوز می‌کند. رو به سویت و دهن‌دره‌ی بزرگی می‌کند. تو دست به روی پنجره می‌بری. بعد هر دو دستت را. سپس صورتت را. شیشه‌ی سرد، صورتت را می‌سوزاند. صدایی درمی‌آوری، نه زیاد بلند. اما همین‌قدر که زن بدخواب می‌شود و برمی‌خیزد. اما برای دیدن پرواز گربه‌ی دوم دیر چشم باز می‌کند.

زن می‌پرسد: «چیه؟ چه خبره؟»

از کنار پنجره دور می‌شوی، به اثر انگشت‌هایت روی پنجره‌ی بخارگرفته نگاه می‌کنی. به زن می‌گویی: «برگرد بخواب، فقط دو تا جغد بودند.» قبول داری آن‌چه که باید می‌دیدی، همانی است که دیده‌ای.

وقتی به طرف رختخواب می‌روی، تقلا می‌کنی تا مو‌های ژولیده و چشم‌های پژمرده‌اش را ببینی؛ ولی آن‌ها پرواز کردند، از این‌جا رفتند.

زن دهن‌دره‌ای می‌کند: «جغد‌ها رفتند؟ عزیزم حتماً خواب دیده‌ای. بیا بخواب. تا چند کیلومتری این‌جا جغد-مغد پیدا نمی‌شود.» و دوباره خمیازه می‌کشد و بالش‌اش را صاف می‌کند، و سرش را پایین می‌آورد. ساکت می‌شوی تا خوابش ببرد.

وقتی برمی‌خیزد تا چراغ بالای سرش را روشن کند، تو پیژامه‌ات را پوشیده‌ای، خمیده روی یک زانو، دنبال جورابت می‌گردی، زن می‌گوید: «دیگر چه شده؟ پنج صبح کجا می‌روی؟»

«اداره!» و خم می‌شوی عضلات بازویت را کش می‌دهی و توی هوا دنبال چیزی نامعلوم می‌گردی.

 اشاره: وولف ووندراچک، متولد 1943 در رودولشتات است. در کارلسروهه بزرگ شد. فلسفه و علوم سیاسی خوانده و بعدها به ادبیات رو آورده. تحت تأثیر نویسندگان و نمایش‌نامه‌نویسان آوانگارد به شعر و داستان رو آورد.

در کافه‌ای در خیابان می‌نشیند. فوراً پاها را روی هم می‌اندازد. زیاد وقت ندارد.

یک مجله‌ی مد را ورق می‌زند. والدینش می‌دانند که زیباست. از این موضوع خوشحال نیستند.

برای مثال. او دوستانی دارد. با این احوال وقتی در خانه دوستش را معرفی می‌کند، نمی‌گوید که بهترین دوستش است.

برای مثال، مردان می‌خندند و به او نگاه می‌کنند. بعد صورت او را بدون عینک آفتابی تجسم می‌کنند.

کافه‌ی خیابانی کاملاً پر است. او دقیقاً می‌داند که چه می‌خواهد. روی میز بغلی هم دختری نشسته است که پا دارد.

از ماتیک متنفر است. یک قهوه سفارش می‌دهد. گاهی به فیلم‌ها و فیلم‌های عشقی می‌اندیشد. همه‌چیز باید به‌سرعت اتفاق بیفتد.

جمعه‌ها وقت کافی هست که کمی کنیاک هم با قهوه سفارش دهد. اما جمعه‌ها اکثراً باران می‌بارد.

با عینک راحت‌‌تر می‌شود سرخ نشد. با سیگار باز هم ساده‌تر است. متأسف است که نمی‌تواند دود را به ریه‌هایش بدهد.

وقت ناهار یک اسباب‌بازی است. اگر کسی با او صحبت نکند، پیش خود تصور می‌کند که اگر مردی را مخاطب قرار دهد، چه می‌شود. مردها خواهند خندید. یک جواب بی‌ربط می‌دهند که او را از سر باز کنند. شاید بگویند که صندلی کنار دست‌شان متعلق به کسی است. دیروز او را مخاطب قرار دادند. دیروز صندلی کنار دستش خالی بود. دیروز خوشحال بود که وقت ناهار همه‌چیز به‌سرعت پیش می‌رود.

والدین سر میز شام در این مورد صحبت می‌کنند که آن‌ها هم زمانی جوان بوده‌اند. پدر می‌گوید که نیت خیر دارد. مادر می‌گوید که در واقع می‌ترسد. او جواب می‌دهد که وقت استراحت ناهار بی‌خطر است.

در این بین یاد گرفته است که تصمیم نگیرد. او هم یک دختر است مانند دختران دیگر. جواب سؤال را با یک سؤال دیگر می‌دهد.

گرچه به طور منظم در کافه‌ی خیابانی می‌نشیند، وقت ناهار سخت‌تر از نامه‌نوشتن است. از همه طرف به او نگاه می‌کنند. فوراً متوجه می‌شود که دست دارد.

دامن را نمی‌شود ندید. مساله‌ی اصلی این است که سر وقت برسد.

در کافه‌ی خیابانی آدم مست وجود ندارد. با کیف‌دستی خود بازی می‌کند. دیگر روزنامه نمی‌خرد.

چقدر عالی است که در هر استراحت ناهار می‌تواند، یک فاجعه اتفاق بیفتد. او می‌تواند خیلی دیر کند. او می‌تواند خیلی عاشق شود. اگر گارسن نیاید، به داخل کافه می‌رود و پول قهوه‌اش را می‌پردازد.

پشت ماشین‌تحریر هم وقت زیادی برای فکر کردن به فجایع دارد. «فاجعه» لغت مورد علاقه‌ی اوست. بدون این لغت مورد علاقه، وقت ناهار بسیار کسالت‌بار می‌شد.

دوریس‌ لسینگ‌ در 1919 در كرمانشاه‌ به‌ دنیا آمد. پدر و مادرش‌ انگلیسی‌ بودند و او در رودزیا، زیمبابوه‌ فعلی‌ بزرگ‌ شد. دوبار ازدواج‌ كرد كه‌ هر دو به‌ شكست‌ انجامید. در سال‌ 1949 به‌ انگلستان‌ رفت‌ و در آن‌ جا ماندگار شد .مشهورترین‌ اثر او كتابچه‌ طلایی‌ (1962) مانیفست‌ فمینیسم‌ بود كه ‌به ‌كاستی‌های‌ ماركسیسم‌ فرویدیسم‌ و محدودیت‌های‌ رمان‌ سنتی‌ می‌پرداخت. در رمان‌ شهر چهار دروازه‌ به‌ عرفان‌ صوفیانه‌ و اسلام‌ آمیخته‌ با تعالیم‌ مذهب‌ هندو روی‌ آورد. غالب‌ داستان‌های‌ او به‌ مسایل‌ زنان‌ و تبعیض‌‌نژادی‌ می‌پردازد .لسینگ در سال 2007 جایزه نوبل ادبیات را به خود اختصاص داد.

آن‌ روز عمه‌ام‌ از باورن‌ ماوت‌ نامه‌ای‌ فرستاده‌ بود كه‌ حال‌ مرا گرفت. در نامه‌اش‌ یادآوری‌ كرده‌ بود كه‌ قول‌ داده‌ام‌ دختر‌عمه‌ جسی‌ را ساعت‌ چهار بعد از ظهر به‌ عكاسی‌ ببرم. قول‌ داده‌ بودم‌ و اصلاً‌ یادم‌ نبود. ساعت‌ چهار بعد از ظهر قرار بود بیل‌ را ببینم، ولی‌ باید به‌ او تلفن‌ می‌كردم‌ و قرار را به‌‌هم‌ می‌زدم. بیل‌ فیلمنامه‌نویس‌ امریكایی‌ بود كه‌ كمیته‌ی فعالیت‌های‌ غیرامریكایی‌ مك‌ كارتی‌ او را توی‌ لیست‌ سیاه‌ گنجانده‌ بود، دیگر نمی‌توانست‌ در امریكا كار كند، سعی‌ می‌كرد اجازه‌ی اقامت‌ در انگلستان‌ را بگیرد. دنبال‌ یك‌ منشی‌ می‌گشت. قبلاً‌ زنش‌ منشی‌ او بود، اما بعد از بیست‌ سال‌ زندگی‌ مشترك‌ به‌ دلیل‌ عدم‌ تفاهم‌ و اشتراك‌ عقاید از هم‌ جدا شدند. قصد داشتم‌ او را به‌ بئاتریس‌ معرفی‌ كنم.

بئاتریس‌ از دوستان‌ قدیمی‌ من، اهل‌ آفریقای‌ جنوبی‌ بود و گذرنامه‌اش‌ دیگر اعتبار نداشت. اسم‌ او را توی‌ لیست‌ كمونیست‌ها گذاشته‌ بودند و می‌دانست‌ اگر برگردد، دیگر به‌  او اجازه‌ خروج‌ نمی‌دهند، قصد داشت‌ شش‌ ماه‌ دیگر در انگلستان‌ بماند. پولی‌ در بساط‌ نداشت. باید كار پیدا می‌كرد. فكر كردم‌ بیل‌ و بئاتریس‌ مشتركات‌ زیادی‌ داشته‌ باشند، اما بعداً‌ معلوم‌ شد از همدیگر خوششان‌ نیامده. بئاتریس‌ می‌گفت‌ كه‌ بیل‌ فاسد است‌ و با اسم‌ مستعار برای‌ تلویزیون‌ كمدی‌های‌ مستهجن‌ می‌نویسد و در فیلم‌های‌ مبتذل‌ بازی‌ می‌كند. بئاتریس‌ توجیه‌ بیل‌ را نمی‌پذیرفت‌ كه‌ می‌گفت‌ آدم‌ بالاخره‌ باید از جایی‌ نان‌ بخورد. از طرف‌ دیگر بیل‌ مردی‌ نبود كه‌ زن‌ سیاسی‌ را تحمل‌ كند. اما من‌ به‌ ناسازگاری‌ این‌ دو دوست‌ عزیز بعدها پی‌ بردم. برای‌ آن‌ كه‌ بیل‌ را پیدا كنم‌ كلی‌ این‌ در و آن‌ در زدم. سرانجام‌ او را در اتاق‌ فرمان‌ استودیویی‌ پیدا كردم‌ كه‌ فیلم‌ لیدی‌ همیلتن‌ را تمرین‌ می‌كرد. وقتی‌ ماجرا را به‌ او گفتم‌ قبول‌ كرد، ضمناً‌ گفت‌ كه‌ اصلاً‌ قرار را از یاد برده‌ بوده. بئاتریس‌ هم‌ تلفن‌ نداشت. برای‌ او تلگرام‌ فرستادم.

به‌ این‌ ترتیب‌ بعد از ظهر آزاد بودم‌ كه‌ به‌ دختر‌عمه‌ جسی‌ برسم. خودم‌ را برای‌ كار حاضر می‌كردم‌ كه‌ رفیق‌جین‌ تلفن‌ كرد و گفت‌ كه‌ می‌خواهد سر ناهار ببیندم. جین‌ چند سالی‌ بود كه‌ داوطلبانه‌ سعی‌ می‌كرد دیدگاه‌ سیاسی‌ مرا اصلاح‌ كند. راستش‌ باید بگویم‌ او یكی‌ از چندین‌ داوطلبِ‌ اصلاحِ‌ دیدِ‌ سیاسی‌ من‌ بود. بعد از انتشار اولین‌ مجموعه‌ داستان‌ كوتاه‌ من‌ جین‌ هر روز صبح‌ كارش‌ را ول‌ می‌كرد و به‌ سراغ‌ام‌ می‌آمد تا حالی‌ام‌ كند در یكی‌ از داستان‌ها، كه‌ الان‌ یادم‌ نیست‌ كدام‌ داستان، از مبارزه‌ی طبقاتی‌ تحلیل‌ درستی‌ ارائه‌ نكرده‌ام. آن‌ وقت‌ها فكر می‌كردم‌ كه‌ زیاد بی‌ربط‌ نمی‌گوید.

آن‌ روز كه‌ سر ناهار آمد، ساندویچش‌ را هم‌ توی‌ پاكت‌ آورده‌ بود. قهوه‌ای‌ را كه‌ تعارف‌ كردم‌ قبول‌ كرد. گفت‌ كه‌ امیدوار است‌ مزاحم‌ نشده‌ باشد. ظاهراً‌ از من‌ نقل‌ قولی‌ به‌ او رسانده‌ بودند كه‌ حسابی‌ شاكی‌ شده‌ بود.

از قرار هفته‌ی قبل‌ در جلسه‌ای‌ گفته‌ بودم‌ شواهدی‌ در دست‌ است‌ كه‌ وقایعی‌ شرم‌آور و كثیف‌ در اتحاد شوروی‌ جریان‌ دارد. ظاهراً‌ حرف‌ غیر مسئولانه‌ای‌ زده‌ بودم.

جین‌ دختر زبر و زرنگ‌ و عینكی‌ اسقفی‌ بود و سی‌سال‌ كار در حزب‌ تعهد او را به‌ طبقه‌ كارگر نشان‌ می‌داد. همیشه‌ با من‌ به‌ مهربانی‌ مدارا می‌كرد و می‌گفت: «رفیق! روشنفكرانی‌ مثل‌ تو خیلی‌ بیشتر از بقیه‌ی كادرهای‌ حزبی‌ تحت‌ فشار فساد سرمایه‌داری‌ هستند. تقصیر تو نیست. اما باید مراقب‌ باشی.»

به‌ او گفتم‌ كه‌ فكر می‌كردم‌ مراقب‌ هستم، اما گاهی‌ تصور می‌كنم‌ كه‌ مطبوعات‌ سرمایه‌داری‌ هم‌ ناخواسته‌ گوشه‌هایی‌ از حقیقت‌ را بروز می‌دهند.

جین‌ با دقت‌ ساندویچ‌اش‌ را خورد و عینك‌ خود را جابه‌جا كرد و درباره‌ی لزوم‌ هوشیاری‌ در قبال‌ طبقه‌ی كارگر سخنرانی‌ كوتاهی‌ كرد و گفت‌ كه‌ باید برود زیرا مجبور است‌ سر ساعت‌ دو در دفتر باشد. می‌گفت‌ كه‌ تنها راه‌ دستیابی‌ روشنفكری‌ مثل‌ من‌ به‌ موضع‌ صحیح‌ طبقاتی، كاركردن‌ جدی‌ در حزب‌ و اختلاط‌ با طبقه‌ كارگر است‌ و به‌ این‌ ترتیب‌ داستان‌های‌ من‌ به‌ سلاحی‌ واقعی‌ در دست‌ طبقه‌ی كارگر برای‌ مبارزه‌ی طبقاتی‌ تبدیل‌ خواهد شد. گفت‌ كه‌ نسخه‌ای‌ از جریان‌ محاكمات‌ سال‌های‌ دهه‌ی سی‌ را برایم‌ می‌فرستد تا با مطالعه‌ آن‌ تردیدهایم‌ در مورد عدالت‌ در شوروی‌ رفع‌ شود. گفتم‌ كه‌ خیلی‌ وقت‌ پیش‌ آن‌ها را خوانده‌ام‌ و راستش‌ قانع‌ كننده‌ نبوده‌ است. گفت‌ كه‌ نگران‌ نباشم، گرایش‌های‌ راستین‌ طبقه‌ كارگر به‌ مرور زمان‌ شكل‌ می‌گیرد.

این‌ را گفت‌ و رفت. یادم‌ می‌آید به‌ دلیلی‌ حال‌ نداشتم.

تا آمدم‌ دوباره‌ كار كنم، تلفن‌ زنگ‌ زد. دختر‌عمه‌ جسی‌ بود. می‌گفت‌ نمی‌تواند به‌ آپارتمان‌ من‌ بیاید زیرا می‌خواهد لباسی‌ را بخرد و با آن‌ عكس‌ بیندازد. از من‌ خواست‌ اگر ممكن‌ باشد تا بیست‌ دقیقه‌ دیگر جلو مغازه‌ لباس‌ فروشی‌ باشم. قید كار بعداز ظهر را زدم‌ و تاكسی‌ خبر كردم.

توی‌ تاكسی‌ با راننده‌ درباره‌ی هزینه‌های‌ سرسام‌آور زندگی‌ و سیاست‌ دولت‌ بحث‌ كردیم. معلوم‌ شد نظرات‌ مشتركی‌ داریم. بعد هم‌ از دختر یكی‌ یك‌ دانه‌اش‌ گفت‌ كه‌ می‌خواهد با بهترین‌ دوست‌ او كه‌ مردی‌ چهل‌ و پنج‌ ساله‌ است‌ ازدواج‌ كند. می‌گفت‌ كه‌ تحمل‌ موضوع‌ برایش‌ دشوار بود چون‌ هم‌ دخترش‌ را از دست‌ داده‌ و هم‌ بهترین‌ دوستش‌ را. بدتر از همه، مقاله‌ای‌ درباره‌ی روانشناسی‌ خوانده‌ كه‌ در مجله‌ زنانه‌ای‌ چاپ‌ شده‌ بود. از آن‌ مقاله‌ به‌ این‌ نتیجه‌ رسیده‌ بود كه‌ دخترش‌ تحت‌ تأثیر پدر قرار داشته‌ است. گفت: «از وقتی‌ مقاله‌ را خواندم‌ حالم‌ بد شد، خیلی‌ ناجور است، آدم‌ یكهو به‌ چنین‌ چیزی‌ برسد.» ماشین‌ را به‌ كنار جدول‌ كشاند. دم‌ مغازه‌ من‌ پیاده‌ شدم.

گفتم: «نمی‌فهمم‌ چرا باید به‌ دل‌ بگیری. جای‌ تعجب‌ دارد كه‌ آدم‌ تحت‌ تأثیر پدرش‌ نباشد.»

دستش‌ را دراز كرده‌ بود تا كرایه‌ بگیرد. گفت: «این‌ حرف‌ را نزنید. مادرم‌ همیشه‌ می‌گفت، هیزل‌ را زیادی‌ لوس‌ می‌كنم. چیزی‌ كه‌ آزارم‌ می‌دهد این‌ است‌ كه‌ حق‌ با او بوده.»

مرد ریزنقش‌ و گوشت‌ تلخی‌ بود كه‌ سرش‌ به‌ لیمو شباهت‌ داشت‌ بلكه‌ هم‌ به‌ بادام‌ زمینی. چشمان‌ ریز و آبی‌ او فكور می‌نمود.

گفتم: «خوب، بهتر نیست‌ این‌ طور نگاه‌ كنیم‌ كه‌ آدم‌ باید بچه‌اش‌ را خیلی‌ دوست‌ داشته‌ باشد نه‌ خیلی‌ كم؟»

گفت: «دوست‌ داشتن؟ چه‌ دوست‌ داشتنی؟ اگر از من‌ بپرسی‌ هیچ‌ ارزشی‌ ندارد. هیزل‌ سه‌ ماه‌ پیش‌ با دوست‌ من‌ جورج‌ گذاشت‌ و رفت‌ و حتی‌ یك‌ كارت‌ پستال‌ نفرستاده‌ كه‌ بدانم‌ كجاست‌ و چه‌ می‌كند.»

گفتم: «زندگی‌ خیلی‌ مشكل‌ شده. هر كسی‌ یك‌ جور گرفتار است.»

گفت: «چه‌ عرض‌ كنم.»

اگر می‌خواستم‌ ادامه‌ بدهم، حرف‌هامان‌ كش‌ می‌آمد. دختر‌عمه‌ جسی‌ را دیدم‌ كه‌ آن‌ طرف‌ ایستاده‌ بود و مرا نگاه‌ می‌كرد. از راننده‌ خداحافظی‌ كردم‌ و با نگرانی‌ به‌ طرف‌ جسی‌ رفتم.

جسی‌ گفت: «دیدمت. دیدم‌ با او بحث‌ می‌كنی. راهش‌ همین‌ است. این‌ روزها حسابی‌ پررو شده‌اند. من‌ راهش‌ را یاد گرفته‌ام. كاری‌ به‌ طول‌ مسافت‌ ندارم، علاوه‌ بر كرایه‌ شش‌ پنس‌ انعام‌ می‌دهم. همین‌ دیروز یكی‌شان‌ پشت‌ سرم‌ داد می‌زد. بالاخره‌ باید جلوی‌ آن‌ها در بیاییم.»

دختر‌عمه‌ جسی‌ قد بلند و چهار شانه‌ است، بیست‌ و پنج‌ سال‌ دارد اما هیجده‌ ساله‌ نشان‌ می‌دهد. موهای‌ قهوه‌ای‌ روشن‌اش‌ آزاد و رها دور صورت‌ گرد و شادابش‌ ریخته، چشم‌های‌ درشت‌ آبی‌اش‌ از تند و تیزی‌ دخترانه‌ای‌ برخوردار است. تقریباً‌ به‌ دختر وایكینگ‌ها شباهت‌ دارد مخصوصاً‌ هر وقت‌ كه‌ با راننده‌ی تاكسی‌  و بلیت‌ جمع‌‌كن‌ اتوبوس‌ و باربرها دعوا می‌كند. او و عمه‌ من‌ اِما همیشه‌ی خدا با طبقات‌ فرودست‌ جامعه‌ جنگ‌ چریكی‌ داشتند. بابت‌ این‌ سرگرمی‌ آن‌ها را ملامت‌ نمی‌كردم‌ چون‌ زندگی‌ بسیار كسالت‌باری‌ دارند. به‌ علاوه‌ حریفان‌ آن‌ها هم‌ بدشان‌ نمی‌آید. یادم‌ می‌آید در یكی‌ از بگو و مگوهای‌ دختر‌عمه‌ جسی‌ با راننده‌ی تاكسی، جسی‌ با زرنگی‌ تمام‌ راهش‌ را كشید و رفت. راننده‌ خنده‌ای‌ سر داد و گفت: «این‌ها دیگر كهنه‌كار شده‌اند. دیگر از این‌ جور چیزها به‌ تور آدم‌ نمی‌خورد.»

پرسیدم: «پیراهنی‌ كه‌ می‌خواستی‌ خریدی؟»

گفت: «همین‌ است‌ كه‌ تنم‌ كرده‌ام.»

جسی‌ همیشه‌ این‌ جور لباس‌ می‌پوشید. كت‌ و دامن‌ خوش‌‌دوخت‌ با بلوز یقه‌ گرد و گردنبند مروارید. خیلی‌ هم‌ به‌ او می‌آمد.

گفتم: «پس‌ برویم‌ كار را تمام‌ كنیم.»

تند و تیز جلوی‌ من‌ درآمد: «مامان‌ هم‌ می‌خواهد بیاید.»

گفتم: «خوب‌ بیاید.»

گفت: «به‌ او گفتم‌ كه‌ لازم‌ نیست‌ وقتی‌ لباس‌ می‌خرم‌ همراهم‌ بیاید. گفتم‌ بیاید از این‌ جا با هم‌ برویم. دوست‌ ندارم‌ او برایم‌ لباس‌ انتخاب‌ كند.»

گفتم: «صحیح.»

عمه‌ اِما از چایخانه‌ی سر خیابان‌ به‌ طرف‌ ما می‌آمد. معلوم‌ بود برای‌ وقت‌‌كشی‌ به‌ آن‌ جا رفته. زن‌ درشت‌ اندامی‌ بود كه‌ لباس‌ آبی‌ می‌پوشید و گردن‌بند مروارید می‌انداخت‌ و دستكش‌ سفید به‌ دست‌ می‌كرد، درست‌ مثل‌ پاسبان‌های‌ راهنمایی‌ و رانندگی‌ سرپست. صورت‌ غمگین‌ و گونه‌ و غبغب‌ آویزان‌ و نگاه‌ محزونش‌ همیشه‌ به‌ دخترش‌ بود.

وقتی‌ لباس‌ جسی‌ را دید گفت: «خوبی! حالا اگر با من‌ آمده‌ بودی‌ چیزی‌ از تو كم‌ می‌شد؟»

جسی‌ به‌ تندی‌ گفت: «یعنی‌ چه؟»

مادرش‌ گفت: «امروز صبح‌ رفتم‌ مغازه‌ رنه، گفتم‌ كه‌ تو می‌خواهی‌ بیایی‌ و خواستم‌ این‌ لباس‌ را نشانت‌ بدهند. تو هم‌ همان‌ را خریدی. من‌ سلیقه‌ی تو را می‌دانم، خودم‌ را هم‌ می‌شناسم. دیدی‌ حالا؟»

جسی‌ برافروخته‌ چهره‌ در هم‌ كشید و می‌خواست‌ تو روی‌ مادرش‌ بایستد كه‌ مادر با فروتنی‌ ناشی‌ از پیروزی‌ سر به‌ زیر انداخت‌ و با نوك‌ چترش‌ به‌ كف‌ سنگفرش‌ زد.

گفتم: «بهتر است‌ راه‌ بیفتیم.»

عمه‌ اِما و دختر‌عمه‌ جسی‌ خشم‌ خود را فرو خوردند و هر كدام‌ در یك‌ طرف‌ من‌ قرار گرفتند و راه‌ افتادیم.

گفتم: «آن‌ بالا می‌توانیم‌ سوار اتوبوس‌ شویم.»

عمه‌ اِما گفت: «بله. این‌ طور بهتر است. حوصله‌ سر و كله‌ زدن‌ با راننده‌ تاكسی‌ها را ندارم.»

جسی‌ گفت: «من‌ هم‌ همین‌ طور.»

به‌ طبقه‌ دوم‌ اتوبوس‌ رفتیم‌ كه‌ خالی‌ بود و در ردیف‌ جلو كنار هم‌ نشستیم.

عمه‌ اِما گفت: «امیدوارم‌ این‌ دوست‌ عكاس‌ تو عكس‌ جسی‌ را خوب‌ در بیاورد.»

گفتم: «من‌ هم‌ امیدوارم.» عمه‌ اِما خیال‌ می‌كند همه‌ی نویسنده‌ها در مصاحبه‌های‌ مطبوعاتی‌ و میهمانی‌های‌ ناشران‌ در محاصره‌ی عكاس‌ها قرار دارند. فكر می‌كرد من‌ بهترین‌ عكاس‌ را سراغ‌ دارم. به‌ او گفتم‌ كه‌ اشتباه‌ می‌كند. جواب‌ داد این‌ كم‌ترین‌ كاری‌ است‌ كه‌ می‌توانم‌ بكنم. جسی‌ كه‌ همیشه‌ با جملاتی‌ كوتاه‌ و بریده‌ بریده‌ حرف‌ می‌زد و انگار دعوا داشت‌ و از دردی‌ درونی‌ كه‌ نمی‌خواست‌ بروز بدهد، ناراحت‌ بود، گفت: «به‌ هر حال‌ اصلاً‌ مهم‌ نیست.»

گویی‌ در پانسیونی‌ كه‌ عمه‌ اِما و جسی‌ ساكن‌ بودند، پیرمردی‌ زندگی‌ می‌كرد كه‌ برادرش‌ تولیدكننده‌ی تلویزیونی‌ بود. جسی‌ در نمایشی‌ با عنوان‌ عروسی‌ بی‌سر و صدا بازی‌ می‌كرد. عمه‌ اِما فكر می‌كرد عكس‌ قشنگی‌ از جسی‌ بگیرد تا وقتی‌ تولیدكننده‌ی تلویزیونی‌ به‌ دیدن‌ برادرش‌ می‌آید، آن‌ را نشان‌ او بدهد با این‌ فكر كه‌ تولیدكننده‌ تلویزیونی‌ كه‌ ببیند جسی‌ خوش‌‌عكس‌ است‌ او را با خود به‌ لندن‌ می‌برد و ستاره‌ی تلویزیونی‌ می‌كند.

راستش‌ من‌ نمی‌دانستم‌ جسی‌ از این‌ ماجرا چه‌ برداشتی‌ دارد. هیچ‌ وقت‌ هم‌ سر درنیاوردم‌ كه‌ از برنامه‌های‌ مادرش‌ برای‌ آینده‌اش‌ چه‌ می‌داند. شاید قبول‌ می‌كرد، شاید هم‌ نه. اما همیشه‌ با قاطعیت‌ و بی‌اعتنایی‌ پاسخ‌ می‌داد.

عمه‌ اِما گفت: «دخترم، این‌ طوری‌ كه‌ نمی‌شود. درست‌ نیست‌ با عكاس‌ این‌ طور برخورد كنی.»

جسی‌ گفت: «مامان! باز هم‌ شروع‌ كردی.»

عمه‌ اِما زهرخندی‌ زد و گفت: «این‌ هم‌ از شاگرد راننده؛ یك‌ پنی‌ هم‌ بیشتر از دفعه‌ قبل‌ نمی‌دهم. كرایه‌ اتوبوس‌ از نایتس‌ بریج‌ تا خیابان‌ لیتل‌ دوشس‌ سه‌ پنی‌ است.»

گفتم: «عمه‌جان‌ كرایه‌ها گران‌ شده.»

عمه‌ اِما گفت: «من‌ یك‌ پنی‌ هم‌ بیشتر نمی‌دهم.»

اما شاگرد شوفر نبود. دو نفر میانسال‌ بودند كه‌ از پله‌ها بالا آمدند و نشستند، اما نه‌ كنار هم. یكی‌ پشت‌ سر دیگری. به‌ نظرم‌ خیلی‌ عجیب‌ بود. زن‌ خم‌ شد به‌ طرف‌ جلو با صدای‌ بلند شبیه‌ طوطی‌ گفت: «بگذار گفته‌ باشم! اگر یك‌ دفعه‌ دیگر ماهی‌ قرمز مرا از اتاق‌ بیرون‌ بگذاری‌ به‌ صاحبخانه‌ می‌گویم‌ تو را راه‌ ندهد.»

مرد كه‌ ظاهری‌ درب‌ و داغان‌ داشت‌ و به‌ كلاه‌ ماهوتی‌ خیس‌ و بامبچه‌ خورده‌ می‌ماند، با هر تكان‌ اتوبوس‌ سر تكان‌ می‌داد و جلوی‌ خود را نگاه‌ می‌كرد.

زن‌ گفت: «ماهی‌ بیچاره‌ام‌ قارچ‌ گرفته. فكر نكنی‌ نمی‌دانم‌ چطور شده؟»

مرد ناگهان‌ به‌ حرف‌ در آمد: «كلی‌ ماهی‌ كوچولو ته‌ دریا هست، آن‌ همه‌ ماهی. آن‌ همه‌ بمب‌ ریختیم‌ روی‌ سر آن‌ها، خیال‌ می‌كنی‌ ما را می‌بخشند، برای‌ آن‌ بمب‌هایی‌ كه‌ منفجر كردیم‌ و آن‌ ماهی‌های‌ بی‌نوا را لت‌ و پار كردیم، هیچ‌ وقت‌ آمرزیده‌ نمی‌شویم.»

زن‌ با لحنی‌ آشتی‌جویانه‌ گفت: «اصلاً‌ به‌ این‌ فكر نكرده‌ بودم» بعد هم‌ بلند شد و رفت‌ روی‌ صندلی‌ كنار مرد نشست.

می‌دانستم‌ كه‌ بعد از ظهر آن‌ روز گاهی‌ اوضاع‌ از دستم‌ در می‌رفت‌ اما این‌ بحث‌ و گفت‌وگو مرا آشفته‌ كرد. وقتی‌ عمه‌ اِما حرف‌ زد آرام‌ گرفتم. عمه‌ گفت: «بفرما! قبلاً‌ از این‌ جور آدم‌ها نداشتیم. دولت‌ حزب‌ كارگر بهتر از این‌ نمی‌شود.»

جسی‌ گفت: «بس‌ كن‌ مامان! امروز عصری‌ اصلاً‌ حوصله‌ بحث‌ سیاسی‌ ندارم.»

به‌ مقصد كه‌ رسیدیم، پیاده‌ شدیم. عمه‌ برای‌ سه‌ نفرمان‌ نه‌ پنی‌ داد كه‌ طرف‌ بدون‌ حرف‌ و حدیث‌ گرفت.

عمه‌ گفت: «اصلاً‌ عرضه‌ هم‌ ندارند.»

باران‌ ریزه‌ای‌ گرفته‌ بود و هوا بفهمی‌ نفهمی‌ رو به‌ سردی‌ می‌رفت. سرمان‌ را زیر چتر عمه‌ گرفته‌ بودیم‌ و می‌رفتیم.

ناگهان‌ چشمم‌ به‌ دكه‌ی روزنامه‌فروشی‌ افتاد، با این‌ تیتر درشت: «استالین‌ در حال‌ احتضار.» ایستادم. چتر بدون‌ من‌ در پیاده‌رو تكان‌ می‌خورد. روزنامه‌‌فروش‌ آشنای‌ قدیمی‌ بود. پرسیدم‌ «باز چه‌ خبر شده؟ لابد از آن‌ جنجال‌های‌ تبلیغاتی‌ است.» گفت: «عمو یوسف كارش‌ تمام‌ است. اگر از من‌ بپرسی‌ با آن‌ زندگی‌ او تعجبی‌ هم‌ ندارد، بالاخره‌ خفتش‌ را می‌گرفت. بولدوزر هم‌ كه‌ باشد از پا می‌افتد.» روزنامه‌ای‌ را تا زد و به‌ دست‌ من‌ داد: «به‌ نظر من‌ این‌ جور زندگی‌ مفت‌ گران‌ است. كار ساكن‌ و بی‌روح. خواندن‌ گزارش‌ و شركت‌ در جلسات‌ كه‌ نشد كار. از شغل‌ خودم‌ خوشم‌ می‌آید. هیچ‌ كه‌ نداشته‌ باشد هوا می‌خورم.»

چند قدم‌ آن‌ طرف‌تر عمه‌ و جسی‌ زیر چتر باران‌‌خورده‌ مرا نگاه‌ می‌كردند. عمه‌ داد زد «چه‌ خبر شده‌ عزیزم؟»

جسی‌ با اوقات‌ تلخی‌ گفت: «می‌بینی‌ كه‌ می‌خواهد روزنامه‌ بخرد.»

روزنامه‌فروش‌ گفت: «او كه‌ برود خیلی‌ چیزها عوض‌ می‌شود. نه‌ كه‌ فكر كنی‌ من‌ علاقه‌ای‌ داشته‌ باشم. اما آن‌ها به‌ دموكراسی‌ عادت‌ ندارند، مگر نه؟ منظورم‌ این‌ است‌ كه‌ آدم‌ اگر به‌ چیزی‌ عادت‌ نداشته‌ باشد، دلش‌ هم‌ برای‌ آن‌ تنگ‌ نمی‌شود.»

زیر باران‌ دویدم‌ تا به‌ چتر برسم. گفتم: «استالین‌ در حال‌ احتضار است.»

عمه‌ام‌ با بدبینی‌ پرسید: «از كجا فهمیدی؟»

گفتم: «توی‌ روزنامه‌ نوشته‌اند.»

عمه‌ام‌ گفت: «صبح‌ نوشته‌ بودند مریض‌ شده. اما به‌ نظر من‌ تبلیغات‌ است. تا نبینم‌ باورم‌ نمی‌شود.»

جسی‌ گفت: «مامان‌ چقدر ساده‌ای! آخر چطور می‌توانی‌ ببینی؟»

راهمان‌ را ادامه‌ دادیم. عمه‌ام‌ گفت: «به‌ نظر تو بهتر نبود جسی‌ یك‌ دست‌ لباس‌ قشنگ‌ می‌خرید؟»

جسی‌ گفت: «مادر! مگر نمی‌بینی‌ او ناراحت‌ است، مرگ‌ استالین‌ برای‌ او مثل‌ مرگ‌ چرچیل‌ است، برای‌ ما.»

عمه‌ام‌ ناگهان‌ خشكش‌ زد و گفت: «ای‌ بابا! چه‌ حرفی‌ می‌زنی‌ عزیزم.»

یكی‌ از پره‌های‌ چتر سر جسی‌ را خراشید و دادش‌ را درآورد. جسی‌ سرش‌ را مالید و گفت: «چتر را ببند مادر! مگر نمی‌بینی‌ باران‌ بند آمده؟»

عمه‌ اِما چتر را به‌ زحمت‌ بست. جسی‌ هم‌ آن‌ را گرفت‌ و بند آن‌ را گره‌ زد. عمه‌ اِما اخم‌ كرد و سرخ‌ شد، بعد پرسید: «دوست‌ دارید چای‌ داغ‌ بنوشیم؟»

گفتم: «جسی‌ دیرش‌ می‌شود.» درست‌ دم‌ در عكاسی‌ بودیم.

عمه‌ اِما گفت: «كاشكی‌ این‌ آقا موفق‌ شود عكسی‌ از جسی‌ بگیرد كه‌ حس‌ داشته‌ باشد. تا حالا كسی‌ عكسی‌ این‌ طوری‌ از او نگرفته.»

جسی‌ دمغ‌ بود و با حالتی‌ قهرآمیز جلوتر از ما از پله‌ها بالا رفت. در طبقه‌ی بالا جسی‌ با وقار دری‌ را باز كرد كه‌ هیاهوی‌ موسیقی‌ استراوینسكی‌ اوج‌ گرفت. به‌ دنبال‌ او وارد اتاق‌ بزرگ‌ با كاغذ دیواری‌ سفید و خاكستری‌ و طلایی‌ شدیم. آهنگ‌ "بهارانه" استراوینسكی‌ آویزه‌های‌ بلور چلچراغ‌ را می‌لرزاند. حرفی‌ نداشتیم. تا آن‌ كه‌ عكاس‌ با كت‌ مخمل‌ مشكی‌ وارد شد، با لبخندی‌ پوزش‌ خواست‌ و دستگاه‌ را خاموش‌ كرد.

عمه‌ اِما گفت: «امیدوارم‌ درست‌ آمده‌ باشیم. می‌خواهم‌ عكس‌ دخترم‌ را بگیرید.»

جوانك‌ گفت: «البته‌ كه‌ درست‌ آمده‌اید. منت‌ گذاشته‌اید!» دست‌ دستكش‌ پوش‌ عمه‌ را گرفت‌ و او را به‌ طرف‌ كاناپه‌ كشاند. عمه‌ام‌ سرخ‌ شد. مرد جوان‌ مرا نگاه‌ كرد كه‌ به‌ سرعت‌ دور از آن‌ها روی‌ مبل‌ دیگری‌ لم‌ دادم. مرد با حالتی‌ حرفه‌ای‌ جسی‌ را برانداز كرد و لبخندی‌ به‌ لب‌ آورد. جسی‌ خیلی‌ جدی‌ و اخم‌ آلود دست‌هایش‌ را قلاب‌ كرده‌ بود و مثل‌ یك‌ دریاسالار او را نگاه‌ می‌كرد.

عكاس‌ به‌ آرامی‌ به‌ جسی‌ گفت: «انگار سرحال‌ نیستید خانم، تا سر حال‌ نباشید، عكستان‌ خوب‌ درنمی‌آید.»

جسی‌ گفت: «من‌ سر حالم. دختر دایی‌ام‌ سرحال‌ نیست.»

گفتم: «سر حال‌ بودن‌ و نبودن‌ من‌ فرقی‌ نمی‌كند، قرار نیست‌ كه‌ عكس‌ مرا بیندازند.»

همان‌ موقع‌ كتابی‌ از بغل‌ مبلی‌ كه‌ روی‌ آن‌ نشسته‌ بودم‌ افتاد: كاكا‌سیاه‌ فرفره‌ اثر رونالد فربنك. عكاس‌ نگران‌ به‌ طرف‌ كتاب‌ شیرجه‌ رفت.

از من‌ پرسید: «آثار رُن‌ را می‌خوانید؟»

گفتم: «گاه‌ و بی‌گاه.»

گفت: «من‌ شخصاً‌ چیز دیگری‌ نمی‌خوانم. تا جایی‌ كه‌ به‌ من‌ مربوط‌ می‌شود او حرف‌ اول‌ و آخر را زده. هر وقت‌ كتابی‌ از او می‌خوانم، دوباره‌ از اول‌ تا آخر می‌خوانم. بعد از فربنك‌ اگر كسی‌ دست‌ به‌ قلم‌ ببرد خودش‌ را خراب‌ می‌كند.»

اصلاً‌ ناامیدم‌ كرد، دیگر دلم‌ نمی‌خواست‌ با او بحث‌ كنم.

عكاس‌ گفت: «گمانم‌ با یك‌ فنجان‌ چای‌ موافق‌ باشید. اگر می‌خواهید دم‌ كنم. شماها دوست‌ دارید گرامافون‌ را روشن‌ كنم؟»

جسی‌ گفت: «اصلاً‌ از موسیقی‌ مدرن‌ خوشم‌ نمی‌آید.»

عكاس‌ گفت: «خوب، سلیقه‌ همه‌ یكی‌ نیست.» به‌ طرف‌ در پشتی‌ می‌رفت‌ كه‌ در باز شد و جوانی‌ دیگر با سینی‌ چای‌ در دست‌ وارد شد. او هم‌ مثل‌ همكارش‌ چست‌ و چابك‌ بود و ظاهر مهربانی‌ داشت. شلوار جین‌ مشكی‌ به‌ پا داشت‌ و بلوز ارغوانی. موهایش‌ مثل‌ دو بال‌ قناس‌ روغن‌ خورده‌ روی‌ سرش‌ برق‌ می‌زد.

میزبان‌ ما به‌ دوستش‌ گفت: «دستت‌ درد نكند!»

رو به‌ ما كرد و گفت: «اجازه‌ می‌خواهم‌ دوست‌ و همكار خودم‌ جكی‌ اسمیت‌ را معرفی‌ كنم. خودم‌ هم‌ كه‌ معرف‌ حضور هستم. حالا با فنجانی‌ چای‌ خستگی‌مان‌ درمی‌رود و حالمان‌ جا می‌آید.»

جسی‌ بی‌اعتنا وسط‌ اتاق‌ ایستاده‌ بود. مرد فنجانی‌ چای‌ به‌ او تعارف‌ كرد. جسی‌ با سر مرا نشان‌ داد و گفت: «به‌ او بدهید.» او هم‌ چای‌ را آورد و به‌ من‌ داد.

پرسید: «چه‌ خبر شده. كسالتی‌ دارید؟»

روزنامه‌ را می‌خواندم‌ و گفتم: «نه، اتفاقاً‌ حالم‌ خیلی‌ خوب‌ است.»

عمه‌ گفت: «استالین‌ رو به‌ مرگ‌ است. یا حداقل‌ می‌خواهند این‌ طور وانمود كنند.»

میزبان‌ پرسید: «استالین؟»

عمه‌ اِما گفت: «بله. همین‌ یارو كه‌ در روسیه‌ است.»

«آهان‌ فهمیدم، عموجو. خدا رحمتش‌ كند.»

عمه‌ اِما یكه‌ خورد. جسی‌ ناباورانه‌ اخم‌ كرد. جكی‌ اسمیت‌ آمد و كنار من‌ نشست‌ و روزنامه‌ خواند. «خوب خوب‌  عجب. نُه‌ تا دكتر. پنجاه‌ تا دكتر هم‌ اگر می‌آوردند فایده‌ای‌ نداشت.»

گفتم: «چه‌ عرض‌ كنم.»

جكی‌ اسمیت‌ گفت: «غده‌ی چركی‌ بود. باید چند سال‌ قبل‌ خدمتش‌ می‌رسیدند. جنگ‌ كه‌ تمام‌ شد تاریخ‌ مصرف‌ او گذشته‌ بود، شما این‌ طور فكر نمی‌كنید؟»

گفتم: «گفتنش‌ زیاد آسان‌ نیست.»

میزبان‌ ما فنجان‌ چای‌ در یك‌ دست، دست‌ دیگرش‌ را با تحكم‌ بالا برد و گفت: «اصلاً‌ دوست‌ ندارم‌ این‌ چیزها را بشنوم. حوصله‌اش‌ را ندارم. خدا شاهد است. دلم‌ از هر چه‌ سیاست‌ است، آشوب‌ می‌شود. اما زمان‌ جنگ‌ عموجو و روزولت‌ قهرمانان‌ محبوب‌ من‌ بودند.»

دختر‌عمه‌ جسی‌ كه‌ نه‌ می‌نشست‌ و نه‌ چای‌ می‌خورد جوش‌ آورد و گفت: «بالاخره‌ می‌خواهید این‌ كار لعنتی‌ را تمام‌ كنید یا باز لفتش‌ می‌دهید؟!» گونه‌های‌ گل‌ انداخته‌ی دخترانه‌اش‌ برق‌ می‌زد و اندوهی‌ در چشمانش‌ خانه‌ كرده‌ بود.

عكاس‌ فنجان‌ خود را كنار گذاشت: «البته، البته‌ الان‌ تمامش‌ می‌كنیم. امر، امر شماست!» به‌ دستیارش‌ جكی‌ نگاه‌ كرد كه‌ با اكراه‌ روزنامه‌ را كنار گذاشت‌ و بلند شد و طناب‌ پرده‌ را كشید و دخمه‌ای‌ پر از دوربین‌ و تجهیزات‌ پیدا شد. هر دو متفكرانه‌ جسی‌ را برانداز كردند. عكاس‌ گفت: «اگر بگویی‌ عكس‌ را برای‌ چه‌ می‌خواهی، خوب‌ می‌شود. برای‌ محبوبیت؟ رو كم‌ كنی؟ یا برای‌ دوستان‌ خوش‌ اقبال؟»

دختر‌عمه‌ جسی‌ گفت: «نه‌ می‌دانم‌ و نه‌ اهمیتی‌ می‌دهم.»

عمه‌ اِما بلند شد و گفت: «می‌خواهم‌ عكسی‌ از او بگیرید كه‌ حس‌ داشته‌ باشد...»

جسی‌ دستش‌ را به‌ طرف‌ عمه‌ اِما مشت‌ كرد.

گفتم: «عمه‌جان! بهتر است‌ من‌ و شما بیرون‌ برویم.»

عمه‌ گفت: «ولی‌ آخر...»

عكاس‌ دستش‌ را روی‌ شانه‌ عمه‌ گذاشت‌ و با ملایمت‌ او را به‌ طرف‌ در هدایت‌ كرد و گفت: «آن‌ طرف‌ كمی‌ استراحت‌ كنید. مگر شما نمی‌خواهید كار من‌ خوب‌ از آب‌ دربیاید؟ من‌ جلوی‌ بهترین‌ تماشاگرها هم‌ نمی‌توانم‌ خوب‌ كار كنم.»

عمه‌ اِما دوباره‌ وارفت‌ و سرخ‌ شد. من‌ جای‌ مرد را كنار او گرفتم. جكی‌ اسمیت‌ به‌ جسی‌ گفت: «با موسیقی‌ چه‌ طوری؟»

جسی‌ گفت: «از موسیقی‌ بیرازم.»

جكی‌ گفت: «من‌ كه‌ فكر نمی‌كنم‌ موسیقی‌ بد باشد. در واقع‌ كمك‌ می‌كند...»

در بسته‌ شد و من‌ و عمه‌ اِما كنار پنجره‌ پاگرد ایستادیم‌ و به‌ خیابان‌ نگاه‌ كردیم.

عمه‌ پرسید: « آیا این‌ جوانك‌ تا حالا از تو عكس‌ گرفته؟»

گفتم: «نه. اما تعریف‌ كار او را شنیده‌ام.»

صدای‌ موسیقی‌ بلند شد. عمه‌ با پا روی‌ كف‌ پاگرد ضرب‌ گرفت‌ و گفت: «گیلبرت‌ و سولیوان‌ است، جسی‌ از این‌ موسیقی‌ بدش‌ نمی‌آید. مگر این‌ كه‌ لج‌ كند.»

سیگاری‌ روشن‌ كردم. موسیقی‌ اپرای‌ راهزنان‌ پنزانس‌ ناگهان‌ قطع‌ شد.

عمه‌ اِما با شیطنت‌ گفت: «خوب‌ نازنین، از زندگی‌ پرماجرایت‌ تعریف‌ نمی‌كنی؟»

عمه‌ اِما كار همیشگی‌اش‌ بود. من‌ سعی‌ می‌كردم‌ خاطرات‌ مناسب‌ حال‌ او را پیدا كنم.

یاد بیل‌ افتادم. یاد بئاتریس‌ و رفیق‌جین.

گفتم: «با دختر یك‌ اسقف‌ ناهار خوردم.»

عمه‌ اِما با ناباوری‌ نگاهم‌ كرد: «راستی؟»

باز هم‌ صدای‌ موسیقی‌ آمد. كول‌ پورتر. عمه‌ گفت: «اصلاً‌ از این‌ موسیقی‌ خوشم‌ نمی‌آید. مدرن‌ است؛ نه؟»

موسیقی‌ باز هم‌ قطع‌ شد. جسی‌ در را باز كرد. برافروخته‌ بود و گفت: «فایده‌ای‌ ندارد مامان! حوصله‌اش‌ را ندارم.»

«ولی‌ عزیزم‌ ما تا چهار ماه‌ دیگر به‌ لندن‌ برنمی‌گردیم.»

میزبان‌ ما و دستیارش‌ پشت‌ سر جسی‌ ظاهر شدند. هر دو لبخند می‌زدند. جكی‌ اسمیت‌ گفت: «اصلاً‌ بهتر است‌ از خیرش‌ بگذریم.» عكاس‌ گفت: «باشد برای‌ وقتی‌ دیگر. وقتی‌ كه‌ همه‌ سر حال‌ باشند.»

جسی‌ رو به‌ آن‌ دو نفر برگشت‌ و دستش‌ را دراز كرد و با حجب‌ و حیای‌ دخترنه‌اش‌ گفت: «ببخشید كه‌ وقتتان‌ را گرفتم. واقعاً‌ معذرت‌ می‌خواهم.»

عمه‌ اِما جلو رفت‌ و جسی‌ را كنار زد و با آن‌ها دست‌ داد و گفت: «از بابت‌ چای‌ و پذیرایی‌ ممنونم.»

جكی‌ اسمیت‌ روزنامه‌ مرا بالای‌ سر سه‌ نفر دیگر تكان‌ داد و گفت: «این‌ را فراموش‌ كرده‌ای‌ ببری.»

گفتم: «قابلی‌ ندارد. مال‌ خودتان.»

گفت: «دست‌ شما درد نكند. حالا می‌توانم‌ همه‌ی اخبار آن‌ ماجرا را بخوانم.» در بسته‌ شد و خنده‌های‌ صمیمی‌ آن‌ها را پنهان‌ كرد.

عمه‌ اِما گفت: «هیچ‌ وقت‌ این‌ قدر خجالت‌ نكشیده‌ بودم.»

جسی‌ با خشونت‌ گفت: «من‌ اهمیتی‌ نمی‌دهم. هیچ‌ مهم‌ نیست.»

به‌ خیابان‌ كه‌ پا گذاشتیم‌ دست‌ دادیم، روبوسی‌ كردیم‌ و از هم‌ تشكر كردیم. عمه‌ اِما و جسی‌ دست‌ بلند كردند. یك‌ تاكسی‌ نگه‌ داشت. من‌ هم‌ سوار اتوبوس‌ شدم.

به‌ خانه‌ كه‌ رسیدم، تلفن‌ زنگ‌ می‌زد. بئاتریس‌ بود. می‌گفت‌ تلگرام‌ مرا دیده‌ اما باید حتماً‌ مرا ببیند. گفت‌ شنیده‌ای‌ كه‌ استالین‌ در حال‌ مرگ‌ است.

گفتم: «بله، شنیده‌ام.»

گفت: «باید توی‌ جلسه‌ مطرح‌ كنیم.»

گفتم: «چرا؟»

گفت: «اگر ما نگوییم‌ مردم‌ حقیقت‌ را نمی‌فهمند، كسی‌ باید بگوید.»

گفت‌ كه‌ یك‌ ساعت‌ دیگر می‌آید. ماشین‌ تحریر را حاضر كردم‌ تا كار كنم. تلفن‌ زنگ‌ زد. رفیق‌جین‌ بود. گفت‌ «خبر را شنیده‌ای؟»

رفیق‌جین‌ وقتی‌ شوهرش‌ به‌ هنگام‌ پیمان‌ هیتلر  استالین‌ عضو حزب‌ كارگر شد، از او طلاق‌ گرفت‌ و از آن‌ موقع‌ توی‌ خانه‌ای‌ یك‌ اتاقه‌ زندگی‌ می‌كرد. فقط‌ نان‌ و كره‌ و چای‌ می‌خورد و عكس‌ استالین‌ بالای‌ تخت‌ او بود.

گریه‌ امانش‌ نمی‌داد. می‌گفت: «وحشتناك‌ است. فاجعه‌ است. بالاخره‌ او را كشتند.»

گفتم: «كی‌ او را كشت؟ از كجا می‌دانی؟»

گفت: «جاسوسان‌ و عوامل‌ سرمایه‌داری‌ او را كشتند. مثل‌ روز روشن‌ است.»

گفتم: «هفتاد و سه‌ سالش‌ بود.»

گفت: «آخر آدم‌ كه‌ بی‌خودی‌ نمی‌میرد.»

گفتم: «در هفتاد و سه‌ سالگی‌ آدم‌ همین‌ طوری‌ هم‌ می‌میرد.»

گفت: «باید كاری‌ كنیم‌ كه‌ شایسته‌ و سزاوار او باشیم.»

گفتم: «لابد همین‌ طور است.»

دوریس‌ لسینگ‌ در 1919 در كرمانشاه‌ به‌ دنیا آمد. پدر و مادرش‌ انگلیسی‌ بودند و او در رودزیا، زیمبابوه‌ فعلی‌ بزرگ‌ شد. دوبار ازدواج‌ كرد كه‌ هر دو به‌ شكست‌ انجامید. در سال‌ 1949 به‌ انگلستان‌ رفت‌ و در آن‌ جا ماندگار شد .مشهورترین‌ اثر او كتابچه‌ طلایی‌ (1962) مانیفست‌ فمینیسم‌ بود كه ‌به ‌كاستی‌های‌ ماركسیسم‌ فرویدیسم‌ و محدودیت‌های‌ رمان‌ سنتی‌ می‌پرداخت. در رمان‌ شهر چهار دروازه‌ به‌ عرفان‌ صوفیانه‌ و اسلام‌ آمیخته‌ با تعالیم‌ مذهب‌ هندو روی‌ آورد. غالب‌ داستان‌های‌ او به‌ مسایل‌ زنان‌ و تبعیض‌‌نژادی‌ می‌پردازد .لسینگ در سال 2007 جایزه نوبل ادبیات را به خود اختصاص داد.

آن‌ روز عمه‌ام‌ از باورن‌ ماوت‌ نامه‌ای‌ فرستاده‌ بود كه‌ حال‌ مرا گرفت. در نامه‌اش‌ یادآوری‌ كرده‌ بود كه‌ قول‌ داده‌ام‌ دختر‌عمه‌ جسی‌ را ساعت‌ چهار بعد از ظهر به‌ عكاسی‌ ببرم. قول‌ داده‌ بودم‌ و اصلاً‌ یادم‌ نبود. ساعت‌ چهار بعد از ظهر قرار بود بیل‌ را ببینم، ولی‌ باید به‌ او تلفن‌ می‌كردم‌ و قرار را به‌‌هم‌ می‌زدم. بیل‌ فیلمنامه‌نویس‌ امریكایی‌ بود كه‌ كمیته‌ی فعالیت‌های‌ غیرامریكایی‌ مك‌ كارتی‌ او را توی‌ لیست‌ سیاه‌ گنجانده‌ بود، دیگر نمی‌توانست‌ در امریكا كار كند، سعی‌ می‌كرد اجازه‌ی اقامت‌ در انگلستان‌ را بگیرد. دنبال‌ یك‌ منشی‌ می‌گشت. قبلاً‌ زنش‌ منشی‌ او بود، اما بعد از بیست‌ سال‌ زندگی‌ مشترك‌ به‌ دلیل‌ عدم‌ تفاهم‌ و اشتراك‌ عقاید از هم‌ جدا شدند. قصد داشتم‌ او را به‌ بئاتریس‌ معرفی‌ كنم.

بئاتریس‌ از دوستان‌ قدیمی‌ من، اهل‌ آفریقای‌ جنوبی‌ بود و گذرنامه‌اش‌ دیگر اعتبار نداشت. اسم‌ او را توی‌ لیست‌ كمونیست‌ها گذاشته‌ بودند و می‌دانست‌ اگر برگردد، دیگر به‌  او اجازه‌ خروج‌ نمی‌دهند، قصد داشت‌ شش‌ ماه‌ دیگر در انگلستان‌ بماند. پولی‌ در بساط‌ نداشت. باید كار پیدا می‌كرد. فكر كردم‌ بیل‌ و بئاتریس‌ مشتركات‌ زیادی‌ داشته‌ باشند، اما بعداً‌ معلوم‌ شد از همدیگر خوششان‌ نیامده. بئاتریس‌ می‌گفت‌ كه‌ بیل‌ فاسد است‌ و با اسم‌ مستعار برای‌ تلویزیون‌ كمدی‌های‌ مستهجن‌ می‌نویسد و در فیلم‌های‌ مبتذل‌ بازی‌ می‌كند. بئاتریس‌ توجیه‌ بیل‌ را نمی‌پذیرفت‌ كه‌ می‌گفت‌ آدم‌ بالاخره‌ باید از جایی‌ نان‌ بخورد. از طرف‌ دیگر بیل‌ مردی‌ نبود كه‌ زن‌ سیاسی‌ را تحمل‌ كند. اما من‌ به‌ ناسازگاری‌ این‌ دو دوست‌ عزیز بعدها پی‌ بردم. برای‌ آن‌ كه‌ بیل‌ را پیدا كنم‌ كلی‌ این‌ در و آن‌ در زدم. سرانجام‌ او را در اتاق‌ فرمان‌ استودیویی‌ پیدا كردم‌ كه‌ فیلم‌ لیدی‌ همیلتن‌ را تمرین‌ می‌كرد. وقتی‌ ماجرا را به‌ او گفتم‌ قبول‌ كرد، ضمناً‌ گفت‌ كه‌ اصلاً‌ قرار را از یاد برده‌ بوده. بئاتریس‌ هم‌ تلفن‌ نداشت. برای‌ او تلگرام‌ فرستادم.

به‌ این‌ ترتیب‌ بعد از ظهر آزاد بودم‌ كه‌ به‌ دختر‌عمه‌ جسی‌ برسم. خودم‌ را برای‌ كار حاضر می‌كردم‌ كه‌ رفیق‌جین‌ تلفن‌ كرد و گفت‌ كه‌ می‌خواهد سر ناهار ببیندم. جین‌ چند سالی‌ بود كه‌ داوطلبانه‌ سعی‌ می‌كرد دیدگاه‌ سیاسی‌ مرا اصلاح‌ كند. راستش‌ باید بگویم‌ او یكی‌ از چندین‌ داوطلبِ‌ اصلاحِ‌ دیدِ‌ سیاسی‌ من‌ بود. بعد از انتشار اولین‌ مجموعه‌ داستان‌ كوتاه‌ من‌ جین‌ هر روز صبح‌ كارش‌ را ول‌ می‌كرد و به‌ سراغ‌ام‌ می‌آمد تا حالی‌ام‌ كند در یكی‌ از داستان‌ها، كه‌ الان‌ یادم‌ نیست‌ كدام‌ داستان، از مبارزه‌ی طبقاتی‌ تحلیل‌ درستی‌ ارائه‌ نكرده‌ام. آن‌ وقت‌ها فكر می‌كردم‌ كه‌ زیاد بی‌ربط‌ نمی‌گوید.

آن‌ روز كه‌ سر ناهار آمد، ساندویچش‌ را هم‌ توی‌ پاكت‌ آورده‌ بود. قهوه‌ای‌ را كه‌ تعارف‌ كردم‌ قبول‌ كرد. گفت‌ كه‌ امیدوار است‌ مزاحم‌ نشده‌ باشد. ظاهراً‌ از من‌ نقل‌ قولی‌ به‌ او رسانده‌ بودند كه‌ حسابی‌ شاكی‌ شده‌ بود.

از قرار هفته‌ی قبل‌ در جلسه‌ای‌ گفته‌ بودم‌ شواهدی‌ در دست‌ است‌ كه‌ وقایعی‌ شرم‌آور و كثیف‌ در اتحاد شوروی‌ جریان‌ دارد. ظاهراً‌ حرف‌ غیر مسئولانه‌ای‌ زده‌ بودم.

جین‌ دختر زبر و زرنگ‌ و عینكی‌ اسقفی‌ بود و سی‌سال‌ كار در حزب‌ تعهد او را به‌ طبقه‌ كارگر نشان‌ می‌داد. همیشه‌ با من‌ به‌ مهربانی‌ مدارا می‌كرد و می‌گفت: «رفیق! روشنفكرانی‌ مثل‌ تو خیلی‌ بیشتر از بقیه‌ی كادرهای‌ حزبی‌ تحت‌ فشار فساد سرمایه‌داری‌ هستند. تقصیر تو نیست. اما باید مراقب‌ باشی.»

به‌ او گفتم‌ كه‌ فكر می‌كردم‌ مراقب‌ هستم، اما گاهی‌ تصور می‌كنم‌ كه‌ مطبوعات‌ سرمایه‌داری‌ هم‌ ناخواسته‌ گوشه‌هایی‌ از حقیقت‌ را بروز می‌دهند.

جین‌ با دقت‌ ساندویچ‌اش‌ را خورد و عینك‌ خود را جابه‌جا كرد و درباره‌ی لزوم‌ هوشیاری‌ در قبال‌ طبقه‌ی كارگر سخنرانی‌ كوتاهی‌ كرد و گفت‌ كه‌ باید برود زیرا مجبور است‌ سر ساعت‌ دو در دفتر باشد. می‌گفت‌ كه‌ تنها راه‌ دستیابی‌ روشنفكری‌ مثل‌ من‌ به‌ موضع‌ صحیح‌ طبقاتی، كاركردن‌ جدی‌ در حزب‌ و اختلاط‌ با طبقه‌ كارگر است‌ و به‌ این‌ ترتیب‌ داستان‌های‌ من‌ به‌ سلاحی‌ واقعی‌ در دست‌ طبقه‌ی كارگر برای‌ مبارزه‌ی طبقاتی‌ تبدیل‌ خواهد شد. گفت‌ كه‌ نسخه‌ای‌ از جریان‌ محاكمات‌ سال‌های‌ دهه‌ی سی‌ را برایم‌ می‌فرستد تا با مطالعه‌ آن‌ تردیدهایم‌ در مورد عدالت‌ در شوروی‌ رفع‌ شود. گفتم‌ كه‌ خیلی‌ وقت‌ پیش‌ آن‌ها را خوانده‌ام‌ و راستش‌ قانع‌ كننده‌ نبوده‌ است. گفت‌ كه‌ نگران‌ نباشم، گرایش‌های‌ راستین‌ طبقه‌ كارگر به‌ مرور زمان‌ شكل‌ می‌گیرد.

این‌ را گفت‌ و رفت. یادم‌ می‌آید به‌ دلیلی‌ حال‌ نداشتم.

تا آمدم‌ دوباره‌ كار كنم، تلفن‌ زنگ‌ زد. دختر‌عمه‌ جسی‌ بود. می‌گفت‌ نمی‌تواند به‌ آپارتمان‌ من‌ بیاید زیرا می‌خواهد لباسی‌ را بخرد و با آن‌ عكس‌ بیندازد. از من‌ خواست‌ اگر ممكن‌ باشد تا بیست‌ دقیقه‌ دیگر جلو مغازه‌ لباس‌ فروشی‌ باشم. قید كار بعداز ظهر را زدم‌ و تاكسی‌ خبر كردم.

توی‌ تاكسی‌ با راننده‌ درباره‌ی هزینه‌های‌ سرسام‌آور زندگی‌ و سیاست‌ دولت‌ بحث‌ كردیم. معلوم‌ شد نظرات‌ مشتركی‌ داریم. بعد هم‌ از دختر یكی‌ یك‌ دانه‌اش‌ گفت‌ كه‌ می‌خواهد با بهترین‌ دوست‌ او كه‌ مردی‌ چهل‌ و پنج‌ ساله‌ است‌ ازدواج‌ كند. می‌گفت‌ كه‌ تحمل‌ موضوع‌ برایش‌ دشوار بود چون‌ هم‌ دخترش‌ را از دست‌ داده‌ و هم‌ بهترین‌ دوستش‌ را. بدتر از همه، مقاله‌ای‌ درباره‌ی روانشناسی‌ خوانده‌ كه‌ در مجله‌ زنانه‌ای‌ چاپ‌ شده‌ بود. از آن‌ مقاله‌ به‌ این‌ نتیجه‌ رسیده‌ بود كه‌ دخترش‌ تحت‌ تأثیر پدر قرار داشته‌ است. گفت: «از وقتی‌ مقاله‌ را خواندم‌ حالم‌ بد شد، خیلی‌ ناجور است، آدم‌ یكهو به‌ چنین‌ چیزی‌ برسد.» ماشین‌ را به‌ كنار جدول‌ كشاند. دم‌ مغازه‌ من‌ پیاده‌ شدم.

گفتم: «نمی‌فهمم‌ چرا باید به‌ دل‌ بگیری. جای‌ تعجب‌ دارد كه‌ آدم‌ تحت‌ تأثیر پدرش‌ نباشد.»

دستش‌ را دراز كرده‌ بود تا كرایه‌ بگیرد. گفت: «این‌ حرف‌ را نزنید. مادرم‌ همیشه‌ می‌گفت، هیزل‌ را زیادی‌ لوس‌ می‌كنم. چیزی‌ كه‌ آزارم‌ می‌دهد این‌ است‌ كه‌ حق‌ با او بوده.»

مرد ریزنقش‌ و گوشت‌ تلخی‌ بود كه‌ سرش‌ به‌ لیمو شباهت‌ داشت‌ بلكه‌ هم‌ به‌ بادام‌ زمینی. چشمان‌ ریز و آبی‌ او فكور می‌نمود.

گفتم: «خوب، بهتر نیست‌ این‌ طور نگاه‌ كنیم‌ كه‌ آدم‌ باید بچه‌اش‌ را خیلی‌ دوست‌ داشته‌ باشد نه‌ خیلی‌ كم؟»

گفت: «دوست‌ داشتن؟ چه‌ دوست‌ داشتنی؟ اگر از من‌ بپرسی‌ هیچ‌ ارزشی‌ ندارد. هیزل‌ سه‌ ماه‌ پیش‌ با دوست‌ من‌ جورج‌ گذاشت‌ و رفت‌ و حتی‌ یك‌ كارت‌ پستال‌ نفرستاده‌ كه‌ بدانم‌ كجاست‌ و چه‌ می‌كند.»

گفتم: «زندگی‌ خیلی‌ مشكل‌ شده. هر كسی‌ یك‌ جور گرفتار است.»

گفت: «چه‌ عرض‌ كنم.»

اگر می‌خواستم‌ ادامه‌ بدهم، حرف‌هامان‌ كش‌ می‌آمد. دختر‌عمه‌ جسی‌ را دیدم‌ كه‌ آن‌ طرف‌ ایستاده‌ بود و مرا نگاه‌ می‌كرد. از راننده‌ خداحافظی‌ كردم‌ و با نگرانی‌ به‌ طرف‌ جسی‌ رفتم.

جسی‌ گفت: «دیدمت. دیدم‌ با او بحث‌ می‌كنی. راهش‌ همین‌ است. این‌ روزها حسابی‌ پررو شده‌اند. من‌ راهش‌ را یاد گرفته‌ام. كاری‌ به‌ طول‌ مسافت‌ ندارم، علاوه‌ بر كرایه‌ شش‌ پنس‌ انعام‌ می‌دهم. همین‌ دیروز یكی‌شان‌ پشت‌ سرم‌ داد می‌زد. بالاخره‌ باید جلوی‌ آن‌ها در بیاییم.»

دختر‌عمه‌ جسی‌ قد بلند و چهار شانه‌ است، بیست‌ و پنج‌ سال‌ دارد اما هیجده‌ ساله‌ نشان‌ می‌دهد. موهای‌ قهوه‌ای‌ روشن‌اش‌ آزاد و رها دور صورت‌ گرد و شادابش‌ ریخته، چشم‌های‌ درشت‌ آبی‌اش‌ از تند و تیزی‌ دخترانه‌ای‌ برخوردار است. تقریباً‌ به‌ دختر وایكینگ‌ها شباهت‌ دارد مخصوصاً‌ هر وقت‌ كه‌ با راننده‌ی تاكسی‌  و بلیت‌ جمع‌‌كن‌ اتوبوس‌ و باربرها دعوا می‌كند. او و عمه‌ من‌ اِما همیشه‌ی خدا با طبقات‌ فرودست‌ جامعه‌ جنگ‌ چریكی‌ داشتند. بابت‌ این‌ سرگرمی‌ آن‌ها را ملامت‌ نمی‌كردم‌ چون‌ زندگی‌ بسیار كسالت‌باری‌ دارند. به‌ علاوه‌ حریفان‌ آن‌ها هم‌ بدشان‌ نمی‌آید. یادم‌ می‌آید در یكی‌ از بگو و مگوهای‌ دختر‌عمه‌ جسی‌ با راننده‌ی تاكسی، جسی‌ با زرنگی‌ تمام‌ راهش‌ را كشید و رفت. راننده‌ خنده‌ای‌ سر داد و گفت: «این‌ها دیگر كهنه‌كار شده‌اند. دیگر از این‌ جور چیزها به‌ تور آدم‌ نمی‌خورد.»

پرسیدم: «پیراهنی‌ كه‌ می‌خواستی‌ خریدی؟»

گفت: «همین‌ است‌ كه‌ تنم‌ كرده‌ام.»

جسی‌ همیشه‌ این‌ جور لباس‌ می‌پوشید. كت‌ و دامن‌ خوش‌‌دوخت‌ با بلوز یقه‌ گرد و گردنبند مروارید. خیلی‌ هم‌ به‌ او می‌آمد.

گفتم: «پس‌ برویم‌ كار را تمام‌ كنیم.»

تند و تیز جلوی‌ من‌ درآمد: «مامان‌ هم‌ می‌خواهد بیاید.»

گفتم: «خوب‌ بیاید.»

گفت: «به‌ او گفتم‌ كه‌ لازم‌ نیست‌ وقتی‌ لباس‌ می‌خرم‌ همراهم‌ بیاید. گفتم‌ بیاید از این‌ جا با هم‌ برویم. دوست‌ ندارم‌ او برایم‌ لباس‌ انتخاب‌ كند.»

گفتم: «صحیح.»

عمه‌ اِما از چایخانه‌ی سر خیابان‌ به‌ طرف‌ ما می‌آمد. معلوم‌ بود برای‌ وقت‌‌كشی‌ به‌ آن‌ جا رفته. زن‌ درشت‌ اندامی‌ بود كه‌ لباس‌ آبی‌ می‌پوشید و گردن‌بند مروارید می‌انداخت‌ و دستكش‌ سفید به‌ دست‌ می‌كرد، درست‌ مثل‌ پاسبان‌های‌ راهنمایی‌ و رانندگی‌ سرپست. صورت‌ غمگین‌ و گونه‌ و غبغب‌ آویزان‌ و نگاه‌ محزونش‌ همیشه‌ به‌ دخترش‌ بود.

وقتی‌ لباس‌ جسی‌ را دید گفت: «خوبی! حالا اگر با من‌ آمده‌ بودی‌ چیزی‌ از تو كم‌ می‌شد؟»

جسی‌ به‌ تندی‌ گفت: «یعنی‌ چه؟»

مادرش‌ گفت: «امروز صبح‌ رفتم‌ مغازه‌ رنه، گفتم‌ كه‌ تو می‌خواهی‌ بیایی‌ و خواستم‌ این‌ لباس‌ را نشانت‌ بدهند. تو هم‌ همان‌ را خریدی. من‌ سلیقه‌ی تو را می‌دانم، خودم‌ را هم‌ می‌شناسم. دیدی‌ حالا؟»

جسی‌ برافروخته‌ چهره‌ در هم‌ كشید و می‌خواست‌ تو روی‌ مادرش‌ بایستد كه‌ مادر با فروتنی‌ ناشی‌ از پیروزی‌ سر به‌ زیر انداخت‌ و با نوك‌ چترش‌ به‌ كف‌ سنگفرش‌ زد.

گفتم: «بهتر است‌ راه‌ بیفتیم.»

عمه‌ اِما و دختر‌عمه‌ جسی‌ خشم‌ خود را فرو خوردند و هر كدام‌ در یك‌ طرف‌ من‌ قرار گرفتند و راه‌ افتادیم.

گفتم: «آن‌ بالا می‌توانیم‌ سوار اتوبوس‌ شویم.»

عمه‌ اِما گفت: «بله. این‌ طور بهتر است. حوصله‌ سر و كله‌ زدن‌ با راننده‌ تاكسی‌ها را ندارم.»

جسی‌ گفت: «من‌ هم‌ همین‌ طور.»

به‌ طبقه‌ دوم‌ اتوبوس‌ رفتیم‌ كه‌ خالی‌ بود و در ردیف‌ جلو كنار هم‌ نشستیم.

عمه‌ اِما گفت: «امیدوارم‌ این‌ دوست‌ عكاس‌ تو عكس‌ جسی‌ را خوب‌ در بیاورد.»

گفتم: «من‌ هم‌ امیدوارم.» عمه‌ اِما خیال‌ می‌كند همه‌ی نویسنده‌ها در مصاحبه‌های‌ مطبوعاتی‌ و میهمانی‌های‌ ناشران‌ در محاصره‌ی عكاس‌ها قرار دارند. فكر می‌كرد من‌ بهترین‌ عكاس‌ را سراغ‌ دارم. به‌ او گفتم‌ كه‌ اشتباه‌ می‌كند. جواب‌ داد این‌ كم‌ترین‌ كاری‌ است‌ كه‌ می‌توانم‌ بكنم. جسی‌ كه‌ همیشه‌ با جملاتی‌ كوتاه‌ و بریده‌ بریده‌ حرف‌ می‌زد و انگار دعوا داشت‌ و از دردی‌ درونی‌ كه‌ نمی‌خواست‌ بروز بدهد، ناراحت‌ بود، گفت: «به‌ هر حال‌ اصلاً‌ مهم‌ نیست.»

گویی‌ در پانسیونی‌ كه‌ عمه‌ اِما و جسی‌ ساكن‌ بودند، پیرمردی‌ زندگی‌ می‌كرد كه‌ برادرش‌ تولیدكننده‌ی تلویزیونی‌ بود. جسی‌ در نمایشی‌ با عنوان‌ عروسی‌ بی‌سر و صدا بازی‌ می‌كرد. عمه‌ اِما فكر می‌كرد عكس‌ قشنگی‌ از جسی‌ بگیرد تا وقتی‌ تولیدكننده‌ی تلویزیونی‌ به‌ دیدن‌ برادرش‌ می‌آید، آن‌ را نشان‌ او بدهد با این‌ فكر كه‌ تولیدكننده‌ تلویزیونی‌ كه‌ ببیند جسی‌ خوش‌‌عكس‌ است‌ او را با خود به‌ لندن‌ می‌برد و ستاره‌ی تلویزیونی‌ می‌كند.

راستش‌ من‌ نمی‌دانستم‌ جسی‌ از این‌ ماجرا چه‌ برداشتی‌ دارد. هیچ‌ وقت‌ هم‌ سر درنیاوردم‌ كه‌ از برنامه‌های‌ مادرش‌ برای‌ آینده‌اش‌ چه‌ می‌داند. شاید قبول‌ می‌كرد، شاید هم‌ نه. اما همیشه‌ با قاطعیت‌ و بی‌اعتنایی‌ پاسخ‌ می‌داد.

عمه‌ اِما گفت: «دخترم، این‌ طوری‌ كه‌ نمی‌شود. درست‌ نیست‌ با عكاس‌ این‌ طور برخورد كنی.»

جسی‌ گفت: «مامان! باز هم‌ شروع‌ كردی.»

عمه‌ اِما زهرخندی‌ زد و گفت: «این‌ هم‌ از شاگرد راننده؛ یك‌ پنی‌ هم‌ بیشتر از دفعه‌ قبل‌ نمی‌دهم. كرایه‌ اتوبوس‌ از نایتس‌ بریج‌ تا خیابان‌ لیتل‌ دوشس‌ سه‌ پنی‌ است.»

گفتم: «عمه‌جان‌ كرایه‌ها گران‌ شده.»

عمه‌ اِما گفت: «من‌ یك‌ پنی‌ هم‌ بیشتر نمی‌دهم.»

اما شاگرد شوفر نبود. دو نفر میانسال‌ بودند كه‌ از پله‌ها بالا آمدند و نشستند، اما نه‌ كنار هم. یكی‌ پشت‌ سر دیگری. به‌ نظرم‌ خیلی‌ عجیب‌ بود. زن‌ خم‌ شد به‌ طرف‌ جلو با صدای‌ بلند شبیه‌ طوطی‌ گفت: «بگذار گفته‌ باشم! اگر یك‌ دفعه‌ دیگر ماهی‌ قرمز مرا از اتاق‌ بیرون‌ بگذاری‌ به‌ صاحبخانه‌ می‌گویم‌ تو را راه‌ ندهد.»

مرد كه‌ ظاهری‌ درب‌ و داغان‌ داشت‌ و به‌ كلاه‌ ماهوتی‌ خیس‌ و بامبچه‌ خورده‌ می‌ماند، با هر تكان‌ اتوبوس‌ سر تكان‌ می‌داد و جلوی‌ خود را نگاه‌ می‌كرد.

زن‌ گفت: «ماهی‌ بیچاره‌ام‌ قارچ‌ گرفته. فكر نكنی‌ نمی‌دانم‌ چطور شده؟»

مرد ناگهان‌ به‌ حرف‌ در آمد: «كلی‌ ماهی‌ كوچولو ته‌ دریا هست، آن‌ همه‌ ماهی. آن‌ همه‌ بمب‌ ریختیم‌ روی‌ سر آن‌ها، خیال‌ می‌كنی‌ ما را می‌بخشند، برای‌ آن‌ بمب‌هایی‌ كه‌ منفجر كردیم‌ و آن‌ ماهی‌های‌ بی‌نوا را لت‌ و پار كردیم، هیچ‌ وقت‌ آمرزیده‌ نمی‌شویم.»

زن‌ با لحنی‌ آشتی‌جویانه‌ گفت: «اصلاً‌ به‌ این‌ فكر نكرده‌ بودم» بعد هم‌ بلند شد و رفت‌ روی‌ صندلی‌ كنار مرد نشست.

می‌دانستم‌ كه‌ بعد از ظهر آن‌ روز گاهی‌ اوضاع‌ از دستم‌ در می‌رفت‌ اما این‌ بحث‌ و گفت‌وگو مرا آشفته‌ كرد. وقتی‌ عمه‌ اِما حرف‌ زد آرام‌ گرفتم. عمه‌ گفت: «بفرما! قبلاً‌ از این‌ جور آدم‌ها نداشتیم. دولت‌ حزب‌ كارگر بهتر از این‌ نمی‌شود.»

جسی‌ گفت: «بس‌ كن‌ مامان! امروز عصری‌ اصلاً‌ حوصله‌ بحث‌ سیاسی‌ ندارم.»

به‌ مقصد كه‌ رسیدیم، پیاده‌ شدیم. عمه‌ برای‌ سه‌ نفرمان‌ نه‌ پنی‌ داد كه‌ طرف‌ بدون‌ حرف‌ و حدیث‌ گرفت.

عمه‌ گفت: «اصلاً‌ عرضه‌ هم‌ ندارند.»

باران‌ ریزه‌ای‌ گرفته‌ بود و هوا بفهمی‌ نفهمی‌ رو به‌ سردی‌ می‌رفت. سرمان‌ را زیر چتر عمه‌ گرفته‌ بودیم‌ و می‌رفتیم.

ناگهان‌ چشمم‌ به‌ دكه‌ی روزنامه‌فروشی‌ افتاد، با این‌ تیتر درشت: «استالین‌ در حال‌ احتضار.» ایستادم. چتر بدون‌ من‌ در پیاده‌رو تكان‌ می‌خورد. روزنامه‌‌فروش‌ آشنای‌ قدیمی‌ بود. پرسیدم‌ «باز چه‌ خبر شده؟ لابد از آن‌ جنجال‌های‌ تبلیغاتی‌ است.» گفت: «عمو یوسف كارش‌ تمام‌ است. اگر از من‌ بپرسی‌ با آن‌ زندگی‌ او تعجبی‌ هم‌ ندارد، بالاخره‌ خفتش‌ را می‌گرفت. بولدوزر هم‌ كه‌ باشد از پا می‌افتد.» روزنامه‌ای‌ را تا زد و به‌ دست‌ من‌ داد: «به‌ نظر من‌ این‌ جور زندگی‌ مفت‌ گران‌ است. كار ساكن‌ و بی‌روح. خواندن‌ گزارش‌ و شركت‌ در جلسات‌ كه‌ نشد كار. از شغل‌ خودم‌ خوشم‌ می‌آید. هیچ‌ كه‌ نداشته‌ باشد هوا می‌خورم.»

چند قدم‌ آن‌ طرف‌تر عمه‌ و جسی‌ زیر چتر باران‌‌خورده‌ مرا نگاه‌ می‌كردند. عمه‌ داد زد «چه‌ خبر شده‌ عزیزم؟»

جسی‌ با اوقات‌ تلخی‌ گفت: «می‌بینی‌ كه‌ می‌خواهد روزنامه‌ بخرد.»

روزنامه‌فروش‌ گفت: «او كه‌ برود خیلی‌ چیزها عوض‌ می‌شود. نه‌ كه‌ فكر كنی‌ من‌ علاقه‌ای‌ داشته‌ باشم. اما آن‌ها به‌ دموكراسی‌ عادت‌ ندارند، مگر نه؟ منظورم‌ این‌ است‌ كه‌ آدم‌ اگر به‌ چیزی‌ عادت‌ نداشته‌ باشد، دلش‌ هم‌ برای‌ آن‌ تنگ‌ نمی‌شود.»

زیر باران‌ دویدم‌ تا به‌ چتر برسم. گفتم: «استالین‌ در حال‌ احتضار است.»

عمه‌ام‌ با بدبینی‌ پرسید: «از كجا فهمیدی؟»

گفتم: «توی‌ روزنامه‌ نوشته‌اند.»

عمه‌ام‌ گفت: «صبح‌ نوشته‌ بودند مریض‌ شده. اما به‌ نظر من‌ تبلیغات‌ است. تا نبینم‌ باورم‌ نمی‌شود.»

جسی‌ گفت: «مامان‌ چقدر ساده‌ای! آخر چطور می‌توانی‌ ببینی؟»

راهمان‌ را ادامه‌ دادیم. عمه‌ام‌ گفت: «به‌ نظر تو بهتر نبود جسی‌ یك‌ دست‌ لباس‌ قشنگ‌ می‌خرید؟»

جسی‌ گفت: «مادر! مگر نمی‌بینی‌ او ناراحت‌ است، مرگ‌ استالین‌ برای‌ او مثل‌ مرگ‌ چرچیل‌ است، برای‌ ما.»

عمه‌ام‌ ناگهان‌ خشكش‌ زد و گفت: «ای‌ بابا! چه‌ حرفی‌ می‌زنی‌ عزیزم.»

یكی‌ از پره‌های‌ چتر سر جسی‌ را خراشید و دادش‌ را درآورد. جسی‌ سرش‌ را مالید و گفت: «چتر را ببند مادر! مگر نمی‌بینی‌ باران‌ بند آمده؟»

عمه‌ اِما چتر را به‌ زحمت‌ بست. جسی‌ هم‌ آن‌ را گرفت‌ و بند آن‌ را گره‌ زد. عمه‌ اِما اخم‌ كرد و سرخ‌ شد، بعد پرسید: «دوست‌ دارید چای‌ داغ‌ بنوشیم؟»

گفتم: «جسی‌ دیرش‌ می‌شود.» درست‌ دم‌ در عكاسی‌ بودیم.

عمه‌ اِما گفت: «كاشكی‌ این‌ آقا موفق‌ شود عكسی‌ از جسی‌ بگیرد كه‌ حس‌ داشته‌ باشد. تا حالا كسی‌ عكسی‌ این‌ طوری‌ از او نگرفته.»

جسی‌ دمغ‌ بود و با حالتی‌ قهرآمیز جلوتر از ما از پله‌ها بالا رفت. در طبقه‌ی بالا جسی‌ با وقار دری‌ را باز كرد كه‌ هیاهوی‌ موسیقی‌ استراوینسكی‌ اوج‌ گرفت. به‌ دنبال‌ او وارد اتاق‌ بزرگ‌ با كاغذ دیواری‌ سفید و خاكستری‌ و طلایی‌ شدیم. آهنگ‌ "بهارانه" استراوینسكی‌ آویزه‌های‌ بلور چلچراغ‌ را می‌لرزاند. حرفی‌ نداشتیم. تا آن‌ كه‌ عكاس‌ با كت‌ مخمل‌ مشكی‌ وارد شد، با لبخندی‌ پوزش‌ خواست‌ و دستگاه‌ را خاموش‌ كرد.

عمه‌ اِما گفت: «امیدوارم‌ درست‌ آمده‌ باشیم. می‌خواهم‌ عكس‌ دخترم‌ را بگیرید.»

جوانك‌ گفت: «البته‌ كه‌ درست‌ آمده‌اید. منت‌ گذاشته‌اید!» دست‌ دستكش‌ پوش‌ عمه‌ را گرفت‌ و او را به‌ طرف‌ كاناپه‌ كشاند. عمه‌ام‌ سرخ‌ شد. مرد جوان‌ مرا نگاه‌ كرد كه‌ به‌ سرعت‌ دور از آن‌ها روی‌ مبل‌ دیگری‌ لم‌ دادم. مرد با حالتی‌ حرفه‌ای‌ جسی‌ را برانداز كرد و لبخندی‌ به‌ لب‌ آورد. جسی‌ خیلی‌ جدی‌ و اخم‌ آلود دست‌هایش‌ را قلاب‌ كرده‌ بود و مثل‌ یك‌ دریاسالار او را نگاه‌ می‌كرد.

عكاس‌ به‌ آرامی‌ به‌ جسی‌ گفت: «انگار سرحال‌ نیستید خانم، تا سر حال‌ نباشید، عكستان‌ خوب‌ درنمی‌آید.»

جسی‌ گفت: «من‌ سر حالم. دختر دایی‌ام‌ سرحال‌ نیست.»

گفتم: «سر حال‌ بودن‌ و نبودن‌ من‌ فرقی‌ نمی‌كند، قرار نیست‌ كه‌ عكس‌ مرا بیندازند.»

همان‌ موقع‌ كتابی‌ از بغل‌ مبلی‌ كه‌ روی‌ آن‌ نشسته‌ بودم‌ افتاد: كاكا‌سیاه‌ فرفره‌ اثر رونالد فربنك. عكاس‌ نگران‌ به‌ طرف‌ كتاب‌ شیرجه‌ رفت.

از من‌ پرسید: «آثار رُن‌ را می‌خوانید؟»

گفتم: «گاه‌ و بی‌گاه.»

گفت: «من‌ شخصاً‌ چیز دیگری‌ نمی‌خوانم. تا جایی‌ كه‌ به‌ من‌ مربوط‌ می‌شود او حرف‌ اول‌ و آخر را زده. هر وقت‌ كتابی‌ از او می‌خوانم، دوباره‌ از اول‌ تا آخر می�